Etlik Piliçlerin Beslenmesi

Broyler terimi 6-8 hafta süreyle beslenip ortalama 2 kilogram canlı ağırlığa ulaştığında kesime sevk edilen etlik piliç anlamında kullanılmaktadır. 1930’lu yıllardan önce, tavuk eti yumurta üretiminin bir yan ürünü durumunda iken, genetik çalışmalar sonucu elde edilen yüksek verimli etçi hibritlerin kullanılmaya başlanması ve beyaz ete olan talebin artması ile etlik piliç üretimi de yaygınlaşmıştır. Etlik piliç yetiştiriciliğinin hızlı artışı, bu sektörün hayvansal protein üretiminde en önemli kaynaklardan biri olmasına yol açmıştır. Etlik piliç yetiştiriciliği entansif yetiştirme ve artan otomasyon sayesinde, küçük bir alanda çok sayıda piliç yetiştirilmesine olanak sağlaması ve daha az iş gücüyle büyük kapasitelerle çalışılması ile sağlanan yüksek üretim sayesinde daha karlı hale gelmiştir. Tavukçuluk, hayvansal proteinin en ucuz ve en kolay sağlanabildiği hayvansal üretim kolları arasında ilk sıralar- da yer almaktadır. Yemin ete dönüşüm oranının (yemden yararlanma oranı) çok iyi olması nedeniyle, hayvansal protein talebini karşılamada tavuk ürünleri, kırmızı et ve süt mamulleri gibi protein kaynaklarından daha çok tercih edilmektedir.

Etlik piliçler hızlı canlı ağırlık artışı gösteren ve yemden yararlanma oranları yüksek olan hayvanlardır. Özellikle erkeklerin yemden yararlanmaları dişilere nazaran daha iyidir. Bu özelliklerini ortaya koyabilmeleri için ihtiyaçlarının yeterince karşılanması gerekir. Bu amaçla serbest (adlibitum) olarak yüksek enerji ve protein içeren yoğun yemlerle beslenirler.

Yumurtadan çıktığında ortalama 40 gram canlı ağırlığındaki civciv, uygun çevre şartlarında 42-45 günlük yaşta 1800-2200 gram canlı ağırlığa ulaşmakta ve bir kilogram canlı ağırlık artışı için iki kilogramdan daha az yem tüketmektedir. Uygun çevre koşullarını ise beslenme, çevre sıcaklığı, havalandırma, rutubet ve sıklık gibi kriterler oluşturmaktadır.

Etlik civciv ve piliçler için hazırlanan rasyonlarda fiyatları uygun olduğu sürece mısır ve soya küspesi öncelikli olarak kullanılacak yem ham maddeleridir. Ayrıca enerji kaynağı olarak arpa, buğday gibi tane yemler ve bitkisel yağlar ile protein kaynağı olarak ayçiçeği tohumu küspesi, pamuk tohumu küspesi ve balık unu gibi yem maddeleri de kullanılabilir.

Etlik piliçler kısa bir sürede kesim ağırlığına geldikleri için besleme periyodu boyunca besin maddelerine olan gereksinimleri de değişkenlik göstermektedir. Bu nedenle farklı rasyon uygulamaları önerilmektedir. Genellikle 6-8 haftalık besleme döneminde, 3 farklı rasyon uygulaması önerilmekte, hatta kesimden önceki yem katkı maddesi içermeyen rasyonda dahil edilecek olursa toplam 4 farklı rasyon ile besleme uygulaması yapılmaktadır. Kesim öncesi verilen etlik piliç yeminde, piliç etinde kalıntı bırakan ve insan sağlığı için zararlı olabilecek katkı maddelerini içermediği gibi karkas kalitesini olumsuz yönde etkileyebilecek balık unu ve benzeri hammaddeler de kullanılmaz. Bunun dışında, diğer besin maddeleri içeriği, etlik piliç yemi ile aynıdır. İnsan sağlığı için zararlı olabilecek çeşitli ilaçların piliç etinden eliminasyonu için 5-7 günlük bir süreye ihtiyaç duyulduğundan insan sağlığı açısından kesim öncesi etlik piliç yeminin kullanılması önerilmektedir.

Etlik piliçlerde ilk iki haftada hızlı büyüme meydana gelmektedir. Yumurtadan 40 g canlı ağırlıkta çıkan bir civciv ilk hafta 3.37 kat, ikinci hafta ise 2.68 kat oranında canlı ağırlık kazanarak, bu süre sonunda yaklaşık olarak 362 gram canlı ağırlığa ulaşmaktadır. Başlangıçtaki bu hızlı canlı ağırlık artışı kesim yaşına doğru azalmaktadır. Bu nedenle birim canlı ağırlık başına protein ve enerji gereksinimi de ilk iki haftada sonraki döneme göre daha yüksek olmaktadır. Nitekim Tablo 16.2’de de görüldüğü üzere yaş ilerledikçe hem enerji hem de protein ihtiyacı azalmaktadır. Ancak, bu sürede enerji gereksinimindeki düşme proteindeki düşmeye göre oransal olarak daha azdır. Bu nedenledir ki, etlik piliçlerin yemleri için önerilen protein ve enerji değerleri yaşa göre ters ilişkiye sahiptir. Yani, yaşla birlikte yemlerdeki enerji arttırıldığı halde protein düzeyi düşürülmektedir. Çünkü hayvanlarda büyüme hızı ve protein sentezi azalırken yağ sentezi ve canlı ağırlık artmakta, bunun sonucu olarak yaşama payı enerji ihtiyacı protein ihtiyacından daha fazla olmaktadır.

Etlik Piliçlere Uygulanan Besleme Programları

1. Yem Kanununa Göre: 1991 yılında geçerli olan yem kanununda etlik piliçler için iki farklı rasyon uygulaması söz konusudur.
   -0-4 haftalar arası etlik civciv yemi 5-8 haftalar arası etlik piliç yemi Bu programda son 5 gün veya kesimden bir hafta önce kesim öncesi etlik piliç yemi olarak ifade edilen herhangi bir katkı maddesi ihtiva etmeyen yem verilmelidir. Bu programda rasyon ilk dört hafta % 23 düzeyinde ham protein içermekte ve 4. haftadan sonra ham protein seviyesi % 19- 20’lere düşürülürken, metabolik enerji düzeyi ise 3000 kcal/kg’dan 3100 kcal/kg seviyesine yükseltilmektedir.
2. NRC (National Research Council-ABD)’ye Göre: Burada üç farklı rasyon önerilmektedir.
   -0-3 hafta etlik civciv yemi
   -3-6 hafta etlik piliç yemi
   -6-8 hafta son dönem etlik piliç yemi
3. North ve Bell (1990)’e Göre: Bu programa göre ise

-1-14. günler arasında başlatma yemi. Bu yem içerisinde 3080 kcal/kg ME ve % 24 ham protein olması gerekmektedir.
-15-37. günler arasında, 3190 kcal/kg ME ve % 21 ham protein içeren büyütme yemi kullanılır.
-37. günden sonra ise bitirme yemi dediğimiz 3300 kcal/kg ME ve % 18.5 ham protein içeren rasyon kullanılmaktadır.

Etlik Piliçlere Verilen Yemlerin Formu

        Etlik piliçlere verilen yemler üç formda olabilir.

1.İnce Yem:

Hayvanlar kümese ilk getirildikleri zaman eğer kırıntı yem verilemiyorsa ilk 2 hafta boyunca ince yem ile beslenmelidirler. Ince yemin fazla ince öğütülmüş olması sakıncalıdır. Çünkü ince yemler gagaya yapıştığı için civcivler tarafından yeterince tüketilemezler.

2. Kırıntı Yem: Etlik piliçlerin beslenmesi birinci günden kesime kadar kırıntı yemlerle yapılabilir.
3. Pelet Yem: Pelet yemler 2-3 haftalık yaştan sonra tercih edilmelidir. Yemlerin peletlenmesi halinde yemdeki selüloz oranı biraz arttırılabilir. Hatta selüloz oranı yüksek pelet yemler düşük olanlara göre büyümeyi hızlandırmaktadır.
   16.4. Etlik Piliçlerin Beslenmesinde Yem Katkı Maddelerinin Kullanılması Etlik piliçlerin rasyonlarına yemden yararlanmayı artırmak, elde edilen hayvansal ürünlerin miktar ve kalitesini yükseltmek, hayvanları sağlıklı tutmak ve elde edilen ürünün birim maliyetini daha düşük düzeye indirmek amacıyla çeşitli katkı maddeleri katılmaktadır. Bu amaçla, antibiyotikler, antioksidanlar, antifungaller, anabolizanlar, enzimler, probiyotikler, prebiyotikler, organik asitler, peletlemeyi kolaylaştırıcılar, renk vericiler, trankilizanlar ve aromatik bitki ekstraktlan gibi maddeler katılmaktadır. Ancak, özellikle ağızdan verilen antibiyotiklerin direnç, çapraz direnç, süper enfeksiyon ve sindirim bozuklukları gibi çeşitli sorunlara yol açtıkları, bakterilerin zamanla antibiyotiklere karşı direnç kazandıkları ve aşırı kullanıldıklarında yararlı bakterileri öldürerek, sindirim kanalı mikroflorasının dengesini bozdukları saptandığından tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de, Tarım ve Köyişleri Bakanlığının 2006/1 nolu tebliği ile büyümeyi teşvik edici amaçlı antibiyotiklerin yem katkı maddesi olarak kullanımı yasaklanmıştır. Son yıllarda, antibiyotiklerin yerine aromatik bitkiler ile bu bitkilerden izole edilen uçucu yağların ve içerdikleri aktif bileşenlerinin antimikrobiyel ve sindirim sistemini uyarıcı özelliklerinden yararlanma konusu güncellik kazanmıştır. Nitekim bu alanda yapılmış araştırmalarda; kekik, adaçayı, defne, karanfil, kişniş, nane, tarçın, anason, biberiye, karabiber, bayır turpu, hardal, sarımsak, fesleğen, zencefil ve kereviz gibi aromatik bitkilerin antimikrobiyel etki gösterdiği ve hayvanlarda yem tüketimi, yemden yararlanma, canlı ağırlık artışı, karkas randımanı ve sindirim üzerine önemli katkılar sağladığı bildirilmiştir.

KAYNAK: HAYVAN BESLEME VE BESLENME HASTALIKLARI ( PROF. DR. MEHMET ÇİFTÇİ )