BILDIRCIN BESLEME

Geçmişte daha çok bir av hayvanı olarak bilinen bıldırcın, bugün insan beslenmesinde etinden ve yumurtasından faydalanılan bir evcil hayvan durumuna gelmiştir. Evcilleştirilen ilk kuş türü olarak bildirilen bıldırcınlar, ticari olarak ilk önce Japonya ve Uzakdoğu ülkelerinde yetiştirilmeye başlanmış, daha sonra bütün dünyaya yayılmıştır. Başlangıçta et ve yumurta üretimi amacıyla yetiştirilen bıldırcınlar, son yıllarda deney hayvanı olarak da önem kazanmıştır. Bıldırcınlar, 20-25 cm uzunluğunda, kısa kuyruklu, vücudu gri-kahverengi çubuklu bir kuştur. Göğüs tüyleri düz pas renginde olanlar erkek, siyah benekli olanlar dişidir. Dişiler genel olarak erkeklerden daha iri cüsselidir

Diğer evcil kanatlılarla kıyaslandığında, bıldırcınlar yetiştiricilik açısından birçok avantaja sahiptir. Bu avantajların önemlileri aşağıda sunulmuştur.

•Barındırmada yer gereksinimi çok düşüktür. Bir m² alanda yaklaşık 100 bıldırcın barındırılabilir.

•Bıldırcınlar çok kısa bir sürede eşeysel olgunluğa erişirler. Dişiler yaklaşık 42 günde yumurtlamaya başlar. Erkek bıldırcınlarda ise sperma üretimi 36 gün gibi daha erken bir yaşta başlamaktadır Bıldırcınlarda yem tüketimi de çok azdır. Olgun bir bıldırcın için günde 15-20 g yem yeterlidir. Oysa yumurta yönlü bir tavuk günde 110-120 g yem tüketir.

•Bıldırcınlarda metabolizma hızı ve vücut sıcaklığı da diğer kanatlı türlerinden daha yüksektir.
•Erkek eşeysel olgunluğa ve kısa kuluçka süresine bağlı olarak bıldırcınlarda generasyon aralığı da kısadır. Bu özelliği nedeni ile bıldırcın özellikle genetik araştırmaları için elverişlidir.

•Bıldırcınlar hastalıklara ve ekstrem koşullara karşı tavuklara ve diğer kanatlı türlerine göre daha dayanıklıdır.

•Yumurta yönünde geliştirilen bıldırcınlarda yılda dişi başına ortalama 300 yumurta üretilebilmektedir. Oysa tavuklarda, beyaz yumurta hibritlerinde bile bu düzeye erişilememiştir.

•5-6 hafta gibi kısa bir sürede kesim ağırlığına ulaşır.

•Eti ve yumurtası lezzetlidir. Yumurtası protein ve mineral madde bakımından zengindir.

•Bıldırcın eti mükemmel bir Niasin B₁, B2, B6 vitaminleri, mineral ve yağ asitleri ile pantotenik asit kaynağıdır.

1.Bakım:

Yumurtadan yeni çıkan civcivler, çok katlı ana makinelerinde veya yerde büyütülür. Sıcaklık başlangıçta 35-36 °C olmalı, her hafta 3 °C azaltılmalıdır. Sıcaklık asla 22 °C’ in altına düşürülmemelidir. Üşüyen bıldırcın civcivleri birbirlerine sokularak hatta üst üste yığılarak ısınmaya çalışırlar. İlk birkaç gün içindeki ölümlerin çoğunluğunun sebebi ısı düşüklüğüne bağlı sıkışmalar ve ezilmelerdir. Tel ızgara tabanlı geniş kafeslerde de büyütme yapılabilir. Hayvanların birbirini gagalamamaları için erkenden gaga kesimi yapılmalıdır. Gagalamayı önlemek için ışık şiddeti azaltılır. Ayrıca yemde selüloz ve grit arttırılması gibi tedbirler alınabilir. 30×30 cm’ lik bir alana üç haftalık 20 adet genç bıldırcın konabilir. 5. haftadan itibaren bıldırcınların yumurta kafeslerine alınmaları gerekir. Eğer yetiştiricilik yerde yapılacaksa, bıldırcınlar için özel yapılmış yumurta kutuları hazırlanmalıdır. Yumurtlama kutularının içine ot ve saman serilmelidir. Bıldırcınlarda ilk 7gün 24 saat 2-5 mum’luk aydınlatma, 8-40 gün doğal gün uzunluğu veya 8 saat 0.5-2 mum’luk, 41 günden sonra 16 saat 0.5-2 mum’luk aydınlatma yapılır. Yetiştirme odasında bıldırcın kokusunun oluşması ve temiz havaya olan ihtiyaç nedeniyle yeterli miktarda havalandırma yapılmalıdır. Bıldırcınlar fazla sıcaktan ve soğuktan hoşlanmazlar. Aşırı sıcakta yem tüketimi azalır, büyüme yavaşlar ya da durur ve yumurta verimi düşer. Damızlık bıldırcınlarda kümes ısısının 10-25 °C olması istenir. Nem miktarı ise % 55 – 75 arası olmalıdır. Yerleşime alanı da önemlidir. Birim alana düşen hayvan sayısı fazlalaştıkça ölüm oranı da artmaktadır.

2.Besleme:

Hangi besleme dönemi olursa olsun, bıldırcın yetiştirmede başarı ancak hayvanların iyi hazırlanmış dengeli rasyonlarla beslenmesi ile mümkündür. Bıldırcınlar, civciv döneminde, piliç döneminde ve yumurtlama döneminde farklı rasyonlarla beslenirler. Karma yemin yanı sıra, ince doğranmış yeşil ot ya da sebzeler verilebilir. Bıldırcınlar kaba yemleri tavuklardan daha iyi değerlendirirler. Bıldırcınlarda canlı ağırlık artışı ve yumurtlama oranını yüksek olması, buna karşın yem tüketiminin düşük olması nedeniyle rasyonlarında daha fazla protein ve kükürtlü aminoaside ihtiyaç duyarlar.

a.Civciv ve Piliç Dönemlerinde Besleme:

Kuluçkadan çıkan civcivlere önce % 2-5 oranında şeker içeren su verilir. Yem, şekerli su verildikten yaklaşık 3-4 saat sonra verilmelidir. Bıldırcın civcivleri çok küçük olduğundan başlangıçta yemlerin iyice öğütülmüş olması gerekmektedir. Yem civcivlere su ve toz yemin karışımından oluşan bir hamur şeklinde verilmelidir. Ancak büyük işletmelerde iş hacmini azaltmak için toz yem verilebilir. Yem ve su ile birlikte civciv ve ergin bıldırcınlara ince kıyılmış yeşil ot ve sebzelerde verilebilir. Ancak bıldırcınlara yem hamur halinde verildiğinde su ve yeşillik verilmemelidir. Bıldırcının tat alma duyusu diğer hayvanlara göre daha fazla geliştiği için acı ve tuzlu yemleri pek yemek istemezler.

İlk 3 hafta boyunca yavruların başlama yemi ile beslenmeleri gerekir. Civcivler çok hızlı gelişirler. Bu nedenle başlama yemleri % 25-28 düzeyinde protein ve 2800-3200 Kcal ME/kg enerji içermelidir. İkinci 3 haftada (4-6. hafta), bıldırcınların bitirme yemi ile beslenmeleri gerekir. Bu dönemde verilecek bitirme yemleri % 18-21 ham protein ve 2800-3200 Kcal ME/kg düzeyinde enerji içermelidir. 5. Haftadan sonra büyüme oranı düşmeye başlar.

b.Yumurtlama Döneminde Besleme:

Japon bıldırcınları genel olarak 40-42. günlerde yumurtlamaya başlar ve yumurtlama periyodu boyunca % 80-85 gibi yüksek bir oranda yumurta üretirler. Yumurtaların ağırlığı 9-15 g arasında olup, genellikle beyaz-kahverengi renkte ve siyah beneklidir. Yumurtlama döneminde bıldırcınlara yaklaşık 16 saat aydınlatmanın yeterli olduğu bildirilmiştir. Hayvanlara yem ve su adlibitum verilir. Bu dönemde bıldırcınlara % 18-20 düzeyinde ham protein ve 2600-3000 kcal/kg ME düzeyinde enerji içeren yemler verilir.

3.Bıldırcınlarda Görülen Önemli Hastalıklar

•Ülseratif Enteritis (Bıldırcın Hastalığı):

Bıldırcınlara özgü bakteriyel bir hastalıktır. Bağırsaklarda yanma ve ülserleşme görülür. Bıldırcınlar bu hastalığa karşı oldukça duyarlıdır ve yavrular arasında hastalığa yakalanma oranı %15-100 arasında değişir. Damızlıklarda daha az görülür. Etmeni aerobik bir bakteridir. Bulaşma gübre yolu ile olur. Hastalığa yakalananlar gittikçe zayıflar ve kondüsyonlarını hızla yitirirler. İshal genel bir belirtidir. Dışkıları genellikle sulu ve beyaz renklidir. Tüylerin kabarıklığı, halsizlik ve gözlerin kapanması diğer belli başlı belirtilerdir.

•Salmonella Pullorum:

Bulaşma yumurta yolu ile olur. Kuluçkada kayıplar olabileceği gibi en fazla ölüm ikinci ve üçüncü haftalık yaşlarda görülür. Erişkinlerde akut belirtiler görülmese de yumurta veriminde, döllülükte ve yumurta çıkış gücünde gerilemeler görülür.

•Koksidiyoz:

Özellikle yerde yetiştirilen bıldırcınlarda görülen bir hastalıktır. Hasta bıldırcınlar iştahsız ve tüyleri kabarıktır, ayrıca dışkıları kanlıdır.

•Histomoniasis (Karabaş Hastalığı):

Protozoaların neden olduğu bir enfeksiyonudur. Bu hastalıkta bıldırcınlar iştahsızdır ve dışkı hardal rengine yakın görünümdedir. Ayrıca bıldırcınlarda, coryza, viral enteritis, mozaik dalak hastalığı ve tavuk çiçeği gibi viral hastalıklar ile tavuk kolerası gibi bakteriyel hastalıklarda görülebilir.

KAYNAK: HAYVAN BESLEME VE BESLENME HASTALIKLARI ( PROF. DR. TALAT GÜLER )