HİNDİ BESLEME

Hindi eti ülkemizin hayvansal protein açığının kapatılmasında alternatif et kaynağı olarak görülebilir. Besin değerinin yüksek olması, yağ ve kolesterol içeriğinin düşük olması, çeşitli ürünlere işlenebilmesi ve lezzeti nedeniyle birçok kişi tarafından tercih edilmekte, bilhassa hazır gıda tüketimindeki artışa paralel olarak hindi etine olan talep giderek artmaktadır. Ulkemizde hindi yetiştiriciliği son yıllara kadar daha çok ekstansif olarak küçük sürüler şeklinde yapılmıştır. Son yıllarda özel sektör konuya ilgi göstermiş ve günümüz ticari hibritleri ile entansif yetiştiriciliğe ve parça hindi eti ürünlerine yönelik yatırımlar başlamıştır.

Hayvan besleme açısından hindiler diğer kanatlılara göre birçok avantajlara sahiptir. Bunları şöyle özetleyebiliriz.

1.Hindiler diğer kanatlıların değerlendiremeyeceği gıdaları değerlendirebilirler.
2.Eti daha ucuza mal edilir.
3.1,5-2 aylık olduktan sonra meraya çıkabilir, her türlü ot ve böcekle beslenebilirler.
4.Kanatlı etlerinin en kaliteli kısmı olan göğüs ve butlardaki et miktarı diğer kanatlılardan daha fazladır.
5.Hindi kümes hayvanları içerisinde yemi ete çevirme yönüyle birinci durumdadır.
6.Eti lezzetli olup, kolesterol oranı çok düşüktür.

Dünyadaki hindi ırklarını başlıca 5 grupta toplayabiliriz. Bunlar; Bronz Hindi ırkları, Siyah Hindi Irkları, Beyaz Hindi Irkları, Sarı Hindi Irkları ve Hibrit ırklardır. Fakat günümüzde ticari olarak yetiştirilen kültür ırkı hindiler, iri ve küçük boy olmak üzere iki grupta değerlendirilirler. Her iki tip için ideal kesim yaşı erkeklerde 23-24 hafta, dişilerde ise 16-17. haftalardır. Bu sürede, entansif şartlarda iri boy erkek hindiler 20-22 kg, dişiler 9-10 kg canlı ağırlığa ulaşabilirler. Küçük boy hindilerde aynı dönemlerde erkekler 6-7 kg, dişiler ise 3-4 kg canlı ağırlığa ulaşmaktadırlar.

1.Hindi Beslemede Dikkat Edilecek Hususlar

-Civciv ve palazların önünde devamlı yem bulundurulmalı ve hindiler aç bırakılmamalıdır. Hayvanların başlangıçta yeterli yem yemelerini sağlamak için gagalar yeme batırılır, renkli yemler kullanılabilir, hatta daha ileri durumlarda su ya da sütle çorba kıvamına getirilmiş olan başlangıç yemi bir sonda ya da pipet yardımıyla kursağa bırakılır (cebri yemleme).
-Hayvanlara yeterli yemlik ve suluk sağlanmalıdır.
-Her dönemde bol ve temiz su sağlanmalıdır.
-Hindiler hızlı büyüdükleri için rasyonlan yeterli miktarda enerji, protein, vitamin ve mineral içermelidir.
-Yeterli grit alma imkanı sağlanmalıdır. Grit olarak küçük hindilere kaba kum, büyüklere ise sindirilmeyen taş parçacıklanı verilebilir.
-İyi bir mera hindilere yeşil yem sağladığı gibi, yem maliyetini de düşürür.
-Mümkünse erkeklerle dişiler ayn beslenmelidirler.
-Damızlık olarak kullanılacak olan hindilere ilk 16 hafta süresince selüloz oranı yüksek olan rasyonlar verilebilir. Fakat böyle bir durumda rasyonun protein, vitamin ve mineral yönünden dengelenmesi gerekir.
-Besi amaçlı yetiştirilen hindilere yemin pelet formda verilmesi daha uygundur.

2.Palaz Büyütmede Dikkat Edilecek Hususlar

-Kümese palazlar geldiğinde, kümes-içi donanım ve büyütme dönemi daireleri (çember) özenle ve kusursuz hazırlanmış olmalıdır. Kümes tabanına 10-12 cm derinliğinde altlık düzgün biçimde serilmiş olmalıdır. Çiftlik ve kümes koşullarına göre, palazlar 5 ile 8 gün arası değişebilen bir süre için daire içinde tutulmalıdır. Zayıf ve güçsüz palazlar ayrı bir daireye aktarılmalıdır.

-Besi kümeslerinde aydınlatma süresi olarak, ilk gün 23 saatten başlanır ve her gün birer saat düşürülerek 7. günde 16 saat’e indirilir. Aydınlatma amacıyla büyütme çemberi başına 1 adet 100 watt gücünde bir ampul yeterlidir. Aydınlatma kümes içerisinde uniform şekilde yapılmalıdır. Aşırı aydınlatma kannibalizm’e neden olurken, yetersiz aydınlatmalarda ve özellikle gölgeli karanlık yerlerin olması durumunda, yığılmalar nedeniyle toplu ölümler görülebilir.
-Yerleşim yoğunluğu kış aylarında biraz daha fazla, yaz aylarında ise normalden biraz daha az olmalıdır. Normal olarak; 6. haftaya kadar erkek ve dişiler için 9- 10 birey/m², 16-17. haftaya kadar dişiler 4.8 birey/ m², 21-23. haftaya kadar erkekler 2.7 birey/ m², erkek ve dişi karışık beside 4.4 birey/ m² düzeylerinde yerleşim yoğunlukları uygulanır.
-Başlangıç döneminde hayvanların yemlik ve suluklardan yeterince yararlana- bilmeleri için; ısıtıcı çevresine YEM-YEM-SU düzeninde bir yerleşim uygulanmalıdır.
-Hindi palazları kümese getirilmeden 24- 48 saat önce ısıtıcılar çalıştırılmalı ve hazır hale getirilmelidir. Soğuk kümes zemininin ısıtılmasının vakit alacağı unutulmamalıdır. Aksi halde soğuk kümes zemini üzerine konulan civcivler kısa zamanda üşüyerek hasta olabilirler. Isıtıcılar, mevsime göre kümes zemininden 45-90 cm yüksekliğe konulmalı ve ısıtıcı kenarında sıcaklık 34-36 °C olmalıdır. Palaz büyütme dairesi kenarında ölçülen Sıcaklık 30-32 °C olmalıdır. Bu sıcaklık dereceleri her hafta 2-3 °C azaltılarak 21 °C’ye kadar düşürülmelidir.
-Hindi besiciliği yaparken, kümeste yeterli bir havalandırma sağlanmalıdır. Temiz havalı bir ortamda, vücudun gelişmesi ve yemden yararlanma artar. Havlandırma yetersiz olursa amonyak gazı çoğalır, hayvanlarda solunum yolu hastalıklarına karşı duyarlılık artar. Palazlar- da göz tahrişi nedeniyle kısmi körlükler ortaya çıkabilir. Kümeste nem oranı % 65-70 olmalıdır.

3.Etçi Hindilerin Beslenmesi:

Et tipi hindiler küçük (çiftlik tipi), orta ve ağır tipler olmak üzere üç gruba ayrılırlar. Küçük tipler genellikle bütün olarak pazarlanırken, orta ve büyük tipler daha çok parçalanmış olarak değerlendirilirler. Küçük tip hindiler yaklaşık 11-12 hafta beslenirlerken, besi süresi orta tiplerde 15-17 haftaya, ağır tipler de ise erkeklerde 24 dişilerde 16-18 haftaya çıkar.

Etlik hindilerde besi dönemi uzun olduğu için, her 4-5 haftada bir rasyonun değiştirilmesi gerekir. Bu amaçla, hindilere önce başlangıç yemi (0-5. hafta)verilir, daha sonra büyütme (5-9. hafta) ve bitirme (> 9. hafta) yemleri verilir. Etlik amaçlı hindi yetiştiriciliğinde uygulanan besi programları Tablo 17.1’de verilmiştir.

Hindilere 0-5 haftalık dönemde verilen başlangıç yeminin taze, kaliteli ve sindirilebilirliği yüksek yem maddelerinden hazırlanması gerekir. Başlangıç yemi, % 26-28 HP, en az 2800 kcal/kg ME ve en fazla % 4 HS içermelidir. Büyütme yemleri ise % 20-22 HP ve yaklaşık 3000 kcal/kg ME içermelidir. Bitirme yeminin ise HP düzeyi yaklaşık % 20, enerji düzeyi ise en az 2500 kcal/kg ME olmalıdır.

Palazlara ilk 4 hafta ince toz formunda ya da granül formunda yem verilmekte, 5. haftadan sonra pelet yemlere geçilmektedir. Yemlerin pelet, toz ya da granül olması pek önemli olmamakla birlikte pelet yemlerle besleme yem tüketimini artıracağından ağırlık artışına katkıda bulunmaktadır. Besiye alınan hindilere yaygın olarak serbest yemleme (ad-libitum) yapılmakta, gelişmenin yavaşlatılması istendiği durumlarda çeşitli yöntemlerle daha düşük besin içerikli yemler verilmekte veya tüketilen yem miktarı kısıtlanmaktadır.

Büyütme dönemi olarak kabul edilen ilk 8 haftalık devrenin tamamlanmasından sonra eğer kısa süreli besi uygulanacak ve hindiler 16-17 haftalık yaşta kesime gönderileceklerse (dişi palazlar için uygulanmakta), büyütme yeminden sonra kesime kadar geçen sürede enerjice zengin % 18-20 proteinli bir yem kullanılmaktadır. Besi 24. haftaya kadar uzatılacaksa, 9. haftadan başlayarak 16. hafta sonuna kadar % 18-20 proteinli palaz geliştirme yemi, 16. Haftadan kesime kadarki devrede de % 14-15 proteinli bitiş yerinden yaralanılmaktadır.

Ülkemiz koşullarında yapılan diğer bir uygulama da, mera ya da anız otlatması şeklinde yapılan hindi besisidir. Anız ve mera olanaklarının yeterli olduğu yerlerde ilk 8-12 haftalık dönem boyunca büyütme yemleriyle beslenen hindi palazları, meralarda otlatılarak büyütülmektedir. Ancak hindi palazlarının ilk 8 haftalık dönemden önce, gerek hızlı büyüme nedeniyle protein ihtiyaçlarının yüksek olması ve gerekse selüloz içeriği nispeten yüksek mera otlarının yeterince sindirilememesi nedeniyle meraya çıkarılması pek uygun değildir. Anız ve meraların durumuna göre, buralarda otlatılan palazlara ek yem verilmesi gelişmeyi artırır. Anız ve merada otlatılan palazlanın gelişmeleri sürekli olarak takip edilmeli, gerektiğinde ek yemleme yoluna gidilmelidir.

Geciktirilmiş gelişme ya da telafi büyümesi, büyüme döneminde belli bir süre yetersiz beslenmeyi takiben, dengeli rasyonlarla yeterli besleme uygulanan hayvanlarda görülen bir olaydır. Bu uygulamada büyüme bilerek genetik potansiyelin altında tutulmakta ve hayvanlar serbest bir şekilde (ad-libitum) yemlemeye tabi tutulduklarında büyüme nispeti ve yemden yararlanmada hızlı bir artış olmaktadır. Geciktirilmiş gelişmede birinci aşamada, yemin besin madde içeriği veya yem miktarı sınırlandırılarak gelişme yavaşlatılır. İkinci aşamada ise geciktirilen gelişme telafi edilerek hayvanlar pazarlama yaşına kadar hedef kesim ağırlığına ulaştırılır Böylece yemden tasarruf edilerek yemden yararlanma iyileştirilmiş olur.

4.Damızlık Hindilerin Beslenmesi:

Yumurta verimi sürülerin ve işletmelerin geleceği için oldukça önemlidir. Bu nedenle damızlıkların beslenmesine gerekli özen gösterilmeli ve dengeli bir besleme programı uygulanarak yumurta üretimi güvence altına alınmalıdır.

Damızlık hindi beslemede yumurtlama öncesi ve yumurtlama dönemi olmak üzere iki farklı besleme programı uygulanır. Yumurtlama öncesi dönemde yaklaşık % 14 HP ve 2800-2900 kcal/kg ME içeren rasyonlar verilir. 4. haftadan sonra verilecek olan rasyonların enerji düzeyi 2900 kcal’yi geçmemelidir. Bu dönemde hem damızlık palazların yağlanmasını önlemek hem de ekonomik bir besleme yapmak için meraya dayalı bir besleme uygulanabilir. Ancak, bu yöntemde mera ve palazlar sürekli kontrol edilerek palazların yem tüketimleri gözlenmeli, eksik yem alımında rasyon mutlaka takviye edilmelidir. Yine bu dönemde rasyonların, döl verimi ve yumurta üretimini olumu yönde etkileyen vitamin (özellikle vitA ve E) ve minerallerce desteklenmesi gerekir. Yumurtlamadan 3 hafta önce ise yaklaşık % 16 HP ve 2700-2800 kcal/kg ME içeren damızlık (yumurta) rasyonları verilmeli ve yumurtlama dönemi boyunca bu uygulamaya devam edilmelidir. Damızlıklara yemin pelet formda verilmesi üniform bir yem tüketimi için önemlidir.

KAYNAK: HAYVAN BESLEME VE BESLENME HASTALIKLARI ( PROF. DR. TALAT GÜLER )