Kanatlıların Sindirim Sistemi

Kanatlıların sindirim sistemi diğer hayvanlardan oldukça farklıdır. Besin madde ihtiyaçlarını karşılamak için çok yem tüketirler ve yüksek metabolizmaya sahiptirler.

Kanatlılarda sindirim sitemi ağız, dil, yutak ve yemek borusu (özefagus), kursak, mide, ince ve kalın bağırsaklar, kör bağırsak (sekum) ve kloaka olarak sıralanır. Bu organları kısaca tanımlayacak olursak;

1.Ağız ve Yutak:

Kanatlılarda alt ve üst çenenin uzayarak boynuzumsu bir yapı alması ile gaga oluşur. Böylece düz bir zemindeki yemleri kolaylıkla alabilirler. Ağızda diş bulunmaz, bu nedenle yemlerin parçalanması öğütülmesi işlemini başka organlar üstlenir. Çok hareketli bir kemiğe asılmış olan dil, geriye doğru yönelmiş çok sayıda papilla taşır. Bu durum yemlerin yutağa doğru taşınmasını kolaylaştırır. Ağızda tükürük salgısı da yeterince bulunmaz ve sadece yemlerin yutulmasında kayganlık sağlar. Buna rağmen tavuklarda 24 saatte 7-25 cm³ tükürük salgılanır. Tükürükte bulunan pityalin sınırlı olmakla beraber nişastanın sindirimi üzerine etkilidir. Ağız boşluğu ve burun arasında yer alan yarık nedeniyle negatif basınç oluşturulamaz, bu nedenle hayvanlar su içerken başlarını havaya kaldırmak durumunda kalırlar.

2.Yemek Borusu ve Kursak:

Ergin bir tavukta 15-20 cm uzunluğunda bir yemek borusu bulunur. Bu organ çok ince cidarlı ve esnek bir yapıda olup kolaylıkla genişleyip hacmini artırabilme özelliğine sahiptir. Orta kısmı genişleyerek yemlerin depo edildiği kursağı meydana getirir. Yemler kursakta ıslatılır, tükürükte bulunan a-amilaz enzimi yardımı ile çok az da olsa bir sindirim söz konusudur. Kursak kendisi enzim üretmez, ancak yemlerle alınan bitkisel ve ya mikrobiyel kaynaklı enzimler sindirim üzerine etki yaparlar. Kursaktaki yemler midenin boşalmasına bağlı olarak yavaş yavaş mideye gönderilirler. Bu geçiş, bezli mide boş ise bekletilmeden olur, aksi takdirde 5-8 saat sürebilir. Kuru yemler, tane yemler veya selülozca zengin yemler kursakta daha uzun süre bekletilirler.

3.Mide:

Kanatlılarda mide, bezli ve kaslı mide olmak üzere iki kısma ayrılır.

Bezli Mide: Kimyasal sindirimin gerçekleştiği organdır. Yemler burada kısa süre kaldıkları için sindirim oldukça sınırlıdır. Mide duvarında bulunan bezler hidroklorik asit ve pepsin salgılar. Proteinler yıkılmaya burada başlarlar.

Kaslı Mide (taşlık): Bezli mideye göre daha hacimli olan bu organda salgı yoktur. İki çift kırmızı güçlü kaslarla çevrilidir ve iç yüzeyi kalın boynuzsu epitel ile kaplanmış durumdadır. Taşlığın başlıca görevi yem partiküllerini kırmak ve öğütmektir. Bu organda bulunan küçük taş parçaları (grit) diş vazifesi görür ve kasların da yardımıyla yemleri daha küçük parçalara ayırır. Hayvanlar ihtiyaç duydukları gritleri ya çevreden toplarlar ya da yemlerin içine katılması ile temin ederler. Taşlıkta grit bulunmaması ve devamlı öğütülmüş yemlerin verilmesi taşlık kaslarını zayıflatır. Memeli hayvanlardaki dişlerin yerini taşlık almıştır.

Mide Taşları (grit):Erimeyen çakmaktaşı ve granit önemli grit kaynaklarıdır. Diyetlere katılan mozaik taşları eriyebildikleri için grit olarak verilmesi uygun değildir. Ancak bunlar iyi bir kalsiyum kaynağı olmaları, ucuz ve kolay temin edilebilmeleri nedeniyle çok sık kullanılmaktadır.

Kullanılan gritin büyüklüğü hayvanın yaşı ile ilgilidir. İlk hafta ince, 2-10. Haftalar arası orta, daha sonra iri (5 mm büyüklüğünde) grit kullanılmalıdır. Grit ilk hafta yemin üzerine serilir. Daha sonra 100 tavuğa 0.5 kg/ay hesabı ile ayrı bir yemlikte verilir. Grit taşlıkta yeterince küçüldükten sonra sindirim sisteminin ileri bölümlere giderek vücuttan atılır. Grit yem tüketiminde % 10-15 azalma sağlar ki bu oran maliyet açısından çok önemlidir. Çok ince öğütülmüş yemlerin taşlıkta meydana getirdikleri erozyonlar ve kanama grit verilerek düzeltilebilir. Yeterli grit alınamaması durumunda altlıktaki tüy ve benzeri fibröz yapıdaki maddeler yenir ve taşlıkta topaklanmalar olur. Bu nedenle tavuklara ilk haftadan itibaren başlanarak yumurta dönemi sonuna kadar mutlaka uygun ebat ve miktarlarda grit verilmelidir.

4. Bağırsaklar: İnce bağırsak: Taşlıktan parçalanmış olarak çıkan yem maddeleri ince bağırsakta sindirim ve emilime uğrarlar. Burada pankreas, safra ve ince bağırsak enzimleri sindirim üzerinde önemli rol oynarlar. Oniki parmak bağırsağı (duedonum) Nişasta, yağ ve protein gibi besinlerin hidrolize edildiği, sindirildiği ince bağırsakların üst bölümünü oluşturur. Son ürünler özellikle duedonumdan emilir. Kör bağırsak (sekum): Tavuklarda bir çift körbağırsak bulunur. Kısmen mikrobiyel sindirim olsa da önemli değildir. Kalın bağırsak: Tavuklarda yaklaşık 10 cm kadar olan kalın bağırsak ve kloaka sindirim sisteminin son organıdır. Kalın bağırsakta mikroorganizmalar sindirilmeyen yemleri dekompoze ederler ve dışkı şekillenir. Kalın bağırsağın sonuna üreterler de açılır, burada dışkı ve idrar toplanır. Daha sonra dışkının kuru maddesi artırılarak dışkı vücudu terk eder.

KAYNAK: HAYVAN BESLEME VE BESLENME HASTALIKLARI ( PROF. DR. M. ALİ AZMAN )