Etlik Damızlık Tavukların Beslenmesi

Günümüzde et ve yumurta tavukçuluğunda hibritler kullanılmaktadır. Ticari et veya yumurta yönlü civcivlerin elde edildiği ebeveynlerin yetiştirildiği işletmeye damızlıkçı işletme denilmektedir.

Ticari et veya yumurta yönlü civcivlerin elde edildiği ebeveyn sürü, parent stock (PS) veya anaç sürü; parent stock sürünün elde edildiği sürü ise grand parent stock (GPS), ana damızlık veya büyük ebeveyn sürü şeklinde ifade edilmektedir.

Etlik piliç damızlıkçılığının amacı; çok sayıda optimal özelliklerde yumurta üretmek, bu yumurtaların döllülük oranlarını yükseltmek ve yumurtalardan çıkan civcivlerin iyi kalitede olmasını sağlamaktır. Bunların yerine getirilebilmesi damızlıkların iyi şekilde beslenmelerine bağlıdır.

1. Civciv ve Piliç Dönemindeki Besleme: Civciv ve piliç dönemi 0-20 haftalık periyodu içerisine alan dönemdir. Kuluçkadan yeni çıkmış bir civciv, ilk 72 saatlik sürede anadan aldığı yumurta sarısı ile beslenebilir. Ancak, su rezervi sadece vücudundaki metabolik su olup bir gün yetebilir. Bu nedenle kümese getirilen civcivlerin önünde mutlaka % 5-10 düzeyinde şeker ihtiva eden taze ılık su hazır olarak bulundurulmalıdır. Yem yemeden önce hayvanların bu sudan içmeleri sağlanmalıdır. Şekerli suyun amacı boş olan bağırsaklardaki atık maddelerin (mekonyum) atılması ve yumurtadan yeni çıkmış olan civcivlere enerji vererek dirençlerinin arttırılmasıdır. Civcivlere ilk gün verilen şekerli su ikinci gün bitmemişse dökülür. Şeker mikrobiyel faaliyetler için uygun bir ortam oluşturduğu için suluklar iyice yıkanır ve temiz su ile doldurulur. Civcivlere şekerli suyu içmelerinden 2-3 saat sonra yem verilir. Civciv döneminde özellikle iskelet, tüylenme, immun ve kardiovasküler sistemin gelişmesinin iyi olması temel hedeftir. Bu durum dikkate alınarak rasyonlarda enerji ve protein bakımından zengin yemler kullanılır. Nitekim bu dönemde Tablo 16.5’de de görüleceği üzere hayvanlar 2800 kcal/kg ME ve % 18-20 ham protein içeren rasyonlarla beslenirler. Et yönlü dişi damızlıklar, yumurta yönlü damızlıklara göre daha fazla yem yeme eğilimindedirler ve yüksek canlı ağırlık kazanma yönünde kalıtsal kabiliyete sahiptirler. Bu damızlıklar, izin verilirse 8-9 haftalık yaşta, 20 haftalık yaşta sahip olabilecekleri canlı ağırlığa ulaşabilirler. Bu nedenle etlik piliç anaçlarına daha erken yaşta kontrollü yemleme uygulamak zorunludur. Hızlı gelişmenin kontrol edilebilmesi için yumurtacilara göre üç hafta kadar erken yaşta yem kısıtlamasına başlanılması önerilmektedir. Aksi takdirde, aşırı yem tüketimi ile yağlanma sonucu verim döneminde üreme düzeyinde düşüklük görülür. Ancak, kısıtlı yemlemenin yumurtlama dönemi başlangıcinda standartların üzerinde veya altında canlı ağırlık göstermeyecek şekilde yapılmaSi gereklidir. Canlı ağırlıkların standartlardan yüksek olması durumunda sürü erken yumurtaya girer, yağlanma nedeniyle pik verimi düşük kalır ve yumurtaların döllülük oranı düşer. Canlı ağırlık ortalamaları standartlardan düşük olduğunda ise sürü yumurtaya geç girer ve pik verim düşük olur. Bunların sonucunda damızlık sürüden elde edilecek döllü yumurta ve sağlıklı civciv sayısında azalmalar görülür. Canlı ağırlık kontrolü amacıyla civciv büyütme döneminin ilk 2-3 haftasında serbest yemleme yapılır. Bu yaştan itibaren verim döneminin sonuna kadar canlı ağırlık ve diğer faktörler dikkate alınarak kontrollü yemleme programları uygulanır. Kontrollü yemlemenin esası ise sadece yetiştirilen ırkın gereksinim duyduğu yem miktarının verilmesidir. Et yönlü damızlıklardan istenilen düzeyde kuluçkalık yumurta alabilmek için civciv ve piliç döneminde vücut ağırlıklarının yanı sıra, sürünün üniformitesini de sağlamak oldukça önemlidir. Bu nedenle büyüme döneminde üçüncü haftadan başlayarak piliçler her hafta, aynı gün, aynı saatte, yemlemeden önce tartılır. Piliç sayısı 700’den az ise % 10′ u, 700’den çok ise % 5′ i tartılır. Ama tartiya sokulan hayvan sayısı mutlaka 70’den yukarı olmalıdır. Tartım sonunda hesaplanan ortalama canlı ağırlık, o yaşa ve o irka göre yetiştirici kılavuzunda belirtilen ağırlığa yakın olması gerekir. Sürünün ortalama vücut ağırlığının % 10 altı veya üstü normal kabul edilerek bunlara normal bakım uygulamasına devam edilir. Sürü ortalamasından hafif veya ağır gelenler ayrı bölmelere alınarak hafif gelenlere fazla yem, ağır gelenlere de az yem vermek suretiyle sürü ortalamasıyla aynı kiloya gelmeleri sağlanır.
2. Yumurtlama Dönemindeki Besleme: Yumurtlama dönemindeki besleme, yumurta verimine bağlı olarak değişmektedir. Damızlık hayvanlardan yumurtlama döneminde yüksek performans elde edilmesi isteniyorsa, vücut ağırlığı ve sürü üniformitesine dikkat etmek gerekmektedir. Bu nedenle etçi damızlık hatların yem tüketiminin tüm yumurta verimi boyunca sınırlandırılması gerekir (yalnız havaların sıcak olduğu zamanlar da uygulanmayabilir). Etlik damızlıklarda genellikle 4-24. Haftalık dönemde serbest yemlemenin % 70’i kadar yem verilerek % 30’luk bir yem kısıtlaması; 24 haftalık yaştan sonra da serbest yemlemenin % 85’i kadar yem verilerek % 15’likbir yem kısıtlaması uygulaması yaygındır. Ancak her damızlık hat ve her sürü için farklılıklar olabilmektedir. Etlik damızlıklarda 22. haftada kılavuz yumurtalar görülmeye başlar. Bu süreye kadar gün aşırı sınırlı beslenen hayvanlar, yumurtlamaya başladıklarında sınırlı olarak günlük yemlenmeye başlanılmalıdır. Damızlık hayvanların canlı ağırlık ortalamalarından sapma % 5’den daha fazla olmamalıdır. Kılavuz yumurtaların görülmesini takip eden 4-6 hafta içerisinde yumurta verimi pik seviyeye çıkmaktadır. Bu dönemde hayvanlara canlı ağırlık artışı ve yumurta verimi için yem verilmeli, yumurta verimi pik olana kadar 100 tavuğa verilecek günlük yem miktarı her hafta 500-750 gram artırılmalıdır. Pik dönemine ulaştıktan sonra hayvanlara verilecek günlük yem miktarı bu seviyede sabit tutulur, ta ki yumurta veriminde % 3-4 oranında düşme oluncaya kadar devam edilir. Pik döneminde bir tavuğun günlük besin madde ihtiyacı 25 gram ham protein, 385 kcal ME ve 2 gram linoleik asittir. Yumurta veriminde % 3-4 oranında azalma görüldüğü anda hayvanların günlük yem tüketimleri 5 g/tavuk/gün düzeyinde azaltılır ve bu oranda sabit tutulur. Yumurta verimi tekrar % 3-4 düşünce hayvanlara verilen yem miktarı yine 5 g/tavuk/gün düzeyinde azaltılır. Bu azalma, pik dönemde tüketilen yem miktarından 20-25 gramdan daha fazla olmamalıdır. Çünkü bu dönemde yumurta verimi azalırken, canlı ağırlıktaki artış devam etmektedir. Tablo 16.4 incelendiğinde kılavuz yumurtalar 22. haftalık yaşta görülmeye başlamış ve yumurta verimi 27-28. haftada pik seviyeye ulaşmıştır. Pik döneminde hayvanların yem tüketimleri 165 g/tavuk/gün’e ulaşmış ve 30. haftaya kadar bu düzeyde sabit tutulmuştur. Pik dönemi takip eden haftalarda günlük yem tüketimi azaltılmış ve 68. haftaya ulaştıklarında ise yem tüketimi 140 g/tavuk/gün seviyesine düşmüştür. Son yıllarda, etlik damızlıklarda ana hattına ait dişilerle, baba hattına ait erkekler
3. haftaya kadar ayrı yetiştirildikten sonra yumurtlama kümesine alınarak cinsiyete göre ayrı yemlenmektedirler. Bunun için dişilere erkeklerin başlarının giremeyeceği genişlikte (43-44 mm) ızgaralı yemlikler ayrılmakta, erkekler ise dişilerin ulaşamayacağı bir yüksekliğe asılan horoz yemliklerinden yemlenmektedirler. Bu durumda erkekler yumurtlama dönemi boyunca %12 ham protein ve % 1 kalsiyum kapsayan yemlerle günde 120 gram dolayında kısıtlı yemlenmektedirler. Damızlık sürülerin ekonomik yumurta verim süreleri 280 gün (9-10 ay) sürer. Bu süredeki yumurta verimleri 160-180 adet ve bunların da kuluçkalık olanlarının sayısı 150-160 kadardır. Ergin sürülerdeki en uygun horoz/tavuk oranı ise bir horoz için 8-10 tavuktur.

KAYNAK: HAYVAN BESLEME VE BESLENME HASTALIKLARI ( PROF. DR. MEHMET ÇİFTÇİ )