NOKRA (HYPODERMOSİS)

Hipodermozis, hypoderma bovis tarafından meydana getirilen, sığırlarda ağır genel durum bozuklukları ve et, süt, deri gibi ekonomik kayıplara sebep olan, seyrekte olsa atlarda, koyunlarda, keçilerde ve insanlarda görülen bir hastalıktır.

   Etiyolojisi:

   Erişkin sineklerin genel görünüşleri arıya benzemektedir. Hypoderma bovis 15 mm, hypoderma lineatum 13 mm boyundadır. Abdomen sarı ve ya portakal renginde olup, ortasında siyah tüylerden oluşmuş geniş bir bant bulunmaktadır. Hypoderma larvaları 2.5-3 cm boyunda olup, deriden çıktığında kirli beyaz renktedir. Zamanla larvaların rengi kahverengiye dönüşmektedir. Hypoderma larvaları ön tarafa doğru incelmekte ve fıçıya benzemektedir. Larvalarda bulunan segmentlerin çoğunda dikenler bulunmaktadır.

   Biyolojisi:

   Erişkin sinekler yaz aylarında aktivite göstermektedir. Dişiler yumurtalarını hayvanın kılları üzerine bırakmaktadır. Birkaç gün içerisinde larvaların yumurtadan çıktıkları bildirilmiştir. Kıllardan aşağı inerekderiyi delen larvalar, göç etmeye başlamaktadır. İlk olarak diyaframa ulaşan larvalar, sonbaharın ikinci yarısından sonra kış bekleme yerlerine ulaşmaktadır. Larvaların bu dokulara ulaşmasının 4-5 ay sürdüğü bildirilmiştir. Larva-2 formuna geçen parazitler şubat ve mart aylarında tekrar göçe başlamakta ve sırt derisi altına ulaşmaktadır. Üçüncü dönem larvalar (L3) sırt derisi altında şişlikler oluşturup, deriyi delmekte ve stigmalarını dışarı çıkararak solunum yapmaktadır. Parazitlerin sırt derisi altında yaklaşık 4 hafta beklediği bildirilmiştir. Hypoderma bovis mayıs-haziran, hypoderma lineatum  nisan-mayıs aylarında toprağa düşerek pupa haline gelmektedir. 4-5 hafta sonra erişkin sinekler çıkmaya başlamakta ve 24 saat içinde çiftleşen sinekler, çiftleştikten 25-30 dakika sonra yumurtlamaktadır. Ergin sineklerin ömürleri 1-2 hafta kadardır. Hypoderma spp. Biyolojisini yaklaşık bir yılda tamamlamaktadır.

   Semptomlar:

   Hipodermozisin anafilaktik şoka, toksemiye, sentral sinir sistem bozukluklarına, özefagusun işlevsel bozukluklarına, deride apselere ve flegmonlara yol açtığı, verim kayıplarıyla birlikte derinin ekonumik değerini düşürdüğü belirtilmiştir. Hypoderma bovis çıkardığı seslerle merada otlayan hayvanlara rahatsızlık vermektedir. Paniğe kapılan hayvanlar ağaçlık ve çalılık alanlara kaçmaktadır. Bu hareketlenmeler travmalar oluşturmaktadır.

   Hypoderma bovis larvalarının spinal kanalda ölmesi sonucunda arka kısım felçleri oluşabilmektedir. Hypoderma lineatum larvalarının özefagusta sayılarının çok olması veya ölmesi sonucunda ise kanalın tıkanmasına ve meteorismusa sebep olabilmektedir. Larvaların deri altındaki sayılarının fazla olması iştahsızlığa ve verim kayıplarına  yol açabilir. L3’lerin deride oluşturduğu delikler, deri endüstrisinde telafi edilemez zararlar meydana getirmektedir.

     Profilaksi:

   Erişkin sineklere karşı insektisit emdirilmiş ayak bandları veya kulak plakaları uygulanmalıdır. Kalıcı etkili insektisitlerin arka bacaklara püskürtülmesiyle de koruma sağlanabilir. Sonbaharda ve ilkbaharda sistemik etkili ilaçların uygulanması yeni jenerasyonların oluşmasını engellemektedir. Son yıllarda in vitro koşullarda yetiştirilen larvalardan elde edilen antijen ekstratlarından rekombinant DNA aşıları elde edildiği belirtilmiştir.

   Tedavi:

   Veteriner Hekiminize danışınız!

   Kaynak:

• Prof. Dr. Yusuf GÜL (Geviş Getiren Hayvanların İç Hastalıkları)