AÇIKTA SIĞIR BESİSİ

Ülkemizde yaygın olarak kullanılan besi ahırı tipi kapalı ahırlardır. Bu sistemin tercih edilmesine etkili birçok faktör söz konusu olabilir. Eğer hayvanın gereksinimleri göz önüne alınırsa böyle yatırım yapılmasına gerek yoktur. Kapalı havasız ve sıcak ortam besi performansını olumsuz yönde etkiler. Kapalı ahır tiplerinin hayvanın sağlık ve verimleri üzerine olumsuz etkileri dikkate alınarak yarı açık tip ve sonraları tam açık tip ahırlar kullanılmaya başlanmıştır.

  Hayvanları soğuğa karşı değil sıcağa karşı korumak gerekmektedir. İklimi çok uygun olduğu yerlerde dahi maliyetleri yüksek olan kapalı ahırlar inşa edilmektedir. Burada kaynakların (öz kaynak ve kredi ) önemli bir bölümünün sabit yatırıma bağlanması asıl gerekli olan işletme sermayesinin yetersiz kalmasına neden olmaktadır.

Ülkemizin her tarafında açık veya yarı açık besi sistemi uygulanabilir.

Büyük baş hayvan beslenme konusun da entansif besicilikte özelikle sabit yatırım maliyetinin yükselmesi üretim maliyetinin de artmasına neden olmaktadır. Sığırcılıkta en önemli unsur çevre ve koşullarına göre barınak durumu ve en uygun barınak tipi seçimidir. Diğer bir konuda işletmenin yararlanacağı çayır mera varlığı ve kaba kesif yem üretim olanaklarıdır. Kapasite buna göre belirlenmelidir. Bir iletmenin giderlerinin %65-70’i yem masrafları oluşturmaktadır.

   Genel olarak besiye alınan hayvanın performansını etkileyen pek çok faktör söz konusudur. Bunlar besiye alınan hayvanın cinsiyeti yaşı ırkı uygulanan bakım ve beslenme şekli ile iklimdir. Buna göre besi; ‘’genç erkek sığırların büyümelerinin en uygun dönemde en ekonomik biçimde teşvik edilmesi ile maksimum canlı ağırlıklarına bir anca önce ulaşmalarını sağlayacak gerekli koşulların sağlanması’’ olarak yapılabilir. Bunu sağlamak için sabit yatırımın mümkün olduğunca düşük yüzeyde tutulması gerekir.

   Açıkta sığır besisinde hayvanlar yaz kış açıkta ve serbest olarak besiye alınmaktadır. Açık sistem besicilikte aşırı sıcak ve soğuk sorun olabilmektedir. Çevre sıcaklığına -5 -10 hatta -20 dereceye kadar düşmesi besi performansını olumsuz yönde etkilemez. Aşırı sıcaklar içinde basit sistemli gölgelikler kullanılabilir. Bunlar açık alnın %40’ı gibi bir kısmını kaplar. Ayrıca ağaç ve tepeciklerin bulunması da yaz aylarında gölgelik vazifesi görmektedir.

Açık besi yerinin seçiminde önemli olan tarıma elverişli olmayan arazinin güney veya güneydoğuya bakması, sert zeminli engebeli, toprak geçirgenliğinin yüksek olmasıdır. Arazi soğuk ve sert rüzgârlara karşı korumalı olmalıdır. Ayrıca besi yerinin etrafı sağlam bir şekilde kontrol altına alınmalıdır.

   Açıkta besi yerinde bir hayvana ayrılacak yer önemli bir konu olup bu hayvanın, ırkı yaşı cinsiyeti ve cüssesi alarak sıralanabilir. Bu durumda yetişkin hayvan başına 4,5 metrekare bir yaşlılar için 3,6 metrekare danalar için 2,1 metrekare olan yeterli olacaktır. Diğer önemli bir faktör de yağış miktarıdır. Gezinti alanı genel olarak hayvan başına 9–10 metrekare olarak hesap edilirken fazla yağış olan yerlerde bu alan 20–30 metrekareye çıkmaktadır. Eğer açık besi yerinin belirli bir kısmına gölgelik yapılırsa bu alan düşmektedir.

   Açıkta besicilikte yem rasyonu önemlidir. Özellikle kış aylarında yem rasyonlarının yüksek enerjili olması gerekmektedir. Kaba ve kesif yemler hayvanlara komple yem halinde verilmelidir. Sürekli temiz su da hayvanlar için çok önemlidir. Hayvanların günlük canlı ağırlık artışı için gerekli besin maddeleri ihtiyacı yaşlarına ve verimlerine göre farklılık gösterir. İstenilen canlı ağırlık artışı için hayvanın günlük tüketebileceği kuru madde ihtiyacı dikkate alınarak hazırlanan rasyona hayvanlara yedirilmelidir. Hazırlanan rasyonun enerji ve protein açısından dengeli olması gerekmektedir.

Açık besi ahırı ana hatları ile şu unsurlardan oluşur;

1. Padok ( Bölümler -Hayvanların serbest dolaştıkları yer )
2. Yemlikler
3. Suluklar
4. Gölgelik
5. Sundurma
6. Yem deposu

   Açık besi ya da yarı açık besi ahırının yapılmasından önce planlanması gerekenler içerisinde yer tespitinin yapılması, padokların hayvan sayısına göre büyüklüğünün ayarlanması şeklinde sayılabilir. Açık besi yeri seçiminde drenajı sağlamak amacı ile hafif meyilli, hayvanlar için yeterli içme suyuna sahip, ulaşımı kolay ve olabildiğince az yağışlı bölgeleri seçmek gerekir. Bu durumda Türkiye’de Karadeniz bölgesi hariç diğer bölgelerde besicilik yapılacak arazi temini kolaydır. Açık besicilikte yağmur suyu kar suyu bunlar hep ahırın içine yağacağından buna idrar ve dışkıda eklenince çok miktarda çamur oluşacaktır. Bunun önüne geçmek için zemindeki toprağın geçirgenliğinin fazla olması ve açık besi ahırının güneye doğru hafif meyilli olması su birikimini azaltacaktır.

 Padok (Bölümler):

   Sundurmalı açık besi ahırında hayvan başına 10–20 metrekare alan düşünülmelidir.  Bu oran isteğe göre değişebilir. Padoklar %3–4 oranında güneye doğru meyilli olmasında yarar vardır. Çünkü idrar ve dışkıya ilaveten yağmur ve kar suyu da eklenince çamurlaşma artacaktır. Çamurlaşmayı azaltma yönünde etkili bir yöntemdir. Padok içerisinde küçük tepeciklerin olmasında fayda vardır. Çünkü yağışlı havalarda danalar bu tepecikleri az çamurlu olduklarından dolayı dinlenme açısından tercih ederler.

Yemlik:  

    Yemlikler günümüzde betondan yapılmaktadır. Önemli olan yemliklerin hayvanların yemleri rahatlıkla yiyebilecekleri şekilde olmasıdır. Yemliklerde yemlerin ıslanmaması için üstlerinin kapalı olmasına dikkat edilmelidir. Uygun bir yemlik için aşağıdaki kesitteki ölçüler dikkate alınabilir.

Suluklar:

   Suluklar mutlaka şamandıralı olmalıdır. Kışın donmadan, yazın ısınmadan korumak için çift cidarlı suluklar tercih edilebilir. Bir suluk her iki bölmenin ortak kullanımına sunulabilir. Suluk etrafına 10 cm yükseklik ve 2 m genişlikte beton yapılması rahatça su içmesi ve suyu kirletmemesi yönünde uygun olacaktır.

 Gölgelik:    Hayvanları sıcaktan korumak amacıyla yapılmaktadır. Gölgelik yapılırken, hayvan başına 2-3 m² gölgelik alanı ve 3 m yüksekliği olacak şekilde düşünülmelidir. Gezinti yerinin ortasına yapılırsa her iki tarafında da hayvanlar yararlanabilir. Sıcak günlerde hayvanların canlı ağırlık artışları azalmaktadır. Bunun önüne geçmek içinde gölgeliklerin yapılması şarttır. Çok sıcak

günlerde hayvanların üzerine su püskürtülmesinde fayda vardır. Hayvanlar soğuk havalarda daha çok canlı ağırlık artışları gösterirler.

 Sundurma:

   Hayvanların en çok zaman geçirdikleri yer olduğu için açık beside sundurmalar önem arz etmektedir. Sundurmanın kuzeye bakan yönünü rüzgârı kesmesi açısından duvar örülmelidir. Sundurmanın açık yönünde daha fazla güneş alınmasını sağlamak için enini geniş tutmak gerekir. Sundurmanın yüksekliğini ve açısını güneşin içeri girmesini dikkate alarak yapmakta da fayda vardır. Sundurmanın yan tarafları duvarda yapılabilir yapılmayabilirde tercihe göre değişir.  Masrafı azaltmak açısından açık olmasında fayda vardır.

 Yem deposu:

   Hayvanların yedikleri yemlerin depolanması için yem depolarının bulunması gerekir. Kesif yemlerin ve kaba yemlerin ayrı ayrı depolandığı yerlerin olması gerekir Ayrıca silaj yapımında kullanılacak silaj çukurunun da bulunmasında fayda vardır.

 

 Açık besicilikte iş gücünün hafifletilmesi isteniyorsa şunlar yapılabilir.

• Yem hazırlama makineleri alınabilir.
• Yemleri karıştıran ve dağıtan makineler alınabilir.
• Taşıyıcılar ve yükleyiciler alınabilir.
• Hayvanlara içme suyu sağlayan cihazlar alınabilir.

   Açık besicilik de yardımcı ünitelerde gereklidir. Hayvanların aşılama ve tedavi gibi yöntemlerin yapılabilmesi için yakalanması sağlayan hayvan yakalama yerlerinin padok içinde ve dışında olması gerekir. Hayvanların arabalara bindirilmesi için hayvan bindirme rampalarının olması gerekir.

 Açıkta Besinin Avantajları

• Ahır yapımı için fazla yatırım gerekmez kapalı ahırlara oranla en az %70 daha ucuz yapılabilir. Gölgelik yapılsa bile maliyet çok düşük olmaktadır.
• Besi yeri etrafının Çevrilmesi elektrikli çit veya çitlerle daha ucuza yapılabilir ve işcilik giderleri azdır.
• Bu sistemde yılın 12 ayı besi yapılabilmektedir.
• Sığır sağlığı için çok elverişlidir. Sığırlarda Tırnak uzamaları ve ayak ve eklem hastalıkları, ,idrar tutukluğu problemleri daha azdır.
• Hayvanların hastalıklara karşı mukavemeti artar. Akciğer hastalıkları daha az görülür.
• Bu sistemde sığırlar yemleri iştahla yerler ve canlı ağırlık artışı hızları yüksek olur.
• Bu ahırlarda beslenen sığırların karkaslar aşırı yağlı olmadığından daha kaliteli olur.

 Dezavantajları

• Besi materyali hayvanlar değişik yerlerden toplanıp getiriliyorsa bunların alışma problemleri olabilir.
• Kaba yem ve kesif yem tüketimi soğuk havalar da daha çok artmaktadır.
• Padoklar (bölümler) arası hayvan geçişlerinde sürü psikolojisi gereği yeni geçen hayvana diğer hayvanlar eziyet edebilir.