Horozların Beslenmesi:

Damızlık erkek civcivlerde 0-6 haftalar arasında hızlı bir canlı ağırlık artışının sağlanması istenir. Bunun için en az %18-20 ham protein ve 2800-2900 Kcal/kg ME içeren yumurta civciv yemleri verilebilir. Daha sonra protein düzeyi kademeli olarak azaltılır. Bu dönemde ticari yumurtacı civcivler için hazırlanan, yumurta civciv başlangıç, piliç büyütme ve piliç geliştirme yemleri verilebilir. Hayvanların daha güçlü olmaları bakımından rasyonun esansiyel aminoasitler, linoleik asit, vitamin ve mineral içeriklerinin ihtiyaçları karşılayacak düzeyde olmasına özen gösterilmesi gerekir.

Bu dönemde canlı ağırlık artışları ve yem tüketimleri iyi takip edilmeli, horoz katim yaşı olan 22-23. haftalık yaşa hayvanların hedeflenen canlı ağırlıkta girmeleri sağlanmalıdır. Bir başka ifade ile geri gelişimlerin veya erken cinsel olgunluğa ulaşmanın önlenmesi gerekmektedir. Aydınlatma programına önem verilmeli, bu konuda kesinlikle yanlış yapılmamalıdır. Canlı ağırlık ve yem tüketimlerinin kontrolü bir örnek sürü elde edilmesi için son derece önemlidir.

1. Horozların Yumurtlama Döneminde Beslenmesi: Yumurtlama döneminde horoz yemlerinin kullanımını, fizyolojik kondisyonunun ve üreme kabiliyetinin muhafazası için gereklidir. Cinsel olgunluğa ulaştıktan sonra horozlar için hazırlanan rasyonlar tavuk rasyonlarından daha düşük düzeyde protein ve kalsiyum içerir. Horozlar ayrı yemlenmeyip tavukların yemlerini tükettiklerinde ihtiyaçtan fazla protein ve kalsiyum tüketimi olacaktır. Eğer horozlar normalden fazla yem tüketiliyorsa canlı ağırlığı ve vücut kondisyonunu korumak için tavuklardan ayrı horozlar için hazırlanmış yemlerin kullanılması değerlendirilmelidir. Horozlara da tavuklarla aynı yemin verildiği çok yaygın uygulamalar vardır, çünkü her iki cinsiyet içinde tek yem kullanımı horoz performansı için çok fazla zararlı değildir. Ancak büyük işletmelerinde yem maliyetini artıcı etkisi dikkate alınmalıdır. Horozlar için hazırlanan rasyonun daha ucuz olması, toplam yem maliyetini azaltması bakımından önemlidir.
2. Horoz ve Tavukları Ayrı Beslemenin Avantajları: Horozlar normalin biraz üzerinde yem tükettiklerinde çok çabuk kilo almaktadırlar. Bu nedenle büyütme döneminde olduğu gibi üretim döneminde de horoz ve tavuklar ayrı beslenerek ve özellikle horozların aşırı ağırlık artışı önlenmelidir. Horozların vücut ağırlığının çok fazla artması, yağlanmalarına, ayak ve bacak problemlerinin görülmesine, çiftleşme isteğinde azalmaya, dolayısıyla döl veriminin düşmesine, ölümlerin artmasına neden olmaktadır. Canlı ağırlığı kontrol altına alınan horozlar daha aktif olmakta ve daha başarılı çiftleşmeler gerçekleştirilebilmektedir. Tavuk ve horozun canlı ağırlıkları arasındaki farkın artmaması aşım sırasında tavuğun hırpalanmasını en az düzeye indirmektedir. Horozların canlı ağırlık kontrolleri, üretim döneminin uzamasına ve üretilen toplam yumurtadan daha fazla civciv elde edilebilmesine katkı sağlamaktadır. Yem tüketimi kontrol edilerek yemden tasarruf sağlanması da uygulamanın bir başka faydasıdır.
3. Horoz ve Tavukları Ayrı Yemlemede Yemliğin Düzenlenmesi: Damızlık horoz ve tavukların aynı yerde, fakat ayrı yemlenebilmeleri horoz ve tavuk arasındaki boy, baş ve ibik büyüklüğü bakımından var olan farklılıktan yararlanılarak gerçekleştirilmektedir. Aynı kümeste barındırılan tavuk ve horozların yemlerini ayrı ayrı tüketebilmeleri için kümes içinde iki farklı yemlik sistemine ihtiyaç vardır. Tavuk yemliklerinden horozların yem çalmasını engellemek için tavuk yemlikleri üzerine tel ızgaralar yerleştirilerek horozların başının sığamayacağı şekle getirilmelidir. Oluk şeklindeki tavuk yemliğine horozların baş genişliğinden daha dar metal bir ızgara takılması bu amaca hizmet eder. Horoz yemliklerinden tavukların yem yemesini engellemek için de horoz tavuk arasındaki boy farkından yararlanılır. Horoz yemlikleri ilk 10 gün yerden 40 cm, daha sonra ise 45-50 cm yükseğe asılmalıdır. Bunun yanında horoz yemliklerinin yüksekliği tam olarak yemleme zamanı yapılacak incelemeler ile ayarlanmalıdır. Hayvanların baş genişliği ile ilişkili olan Izgara mesafesi horozun genotipi, yaşı ve beslenme rejimine göre değişiklikler göstermektedir. Genelde bütün üretim dönemi göz önüne alındığında damızlık firmaları, Izgara aralığının 40-48 mm olmasını tavsiye etmektedir.
   Horoz- tavuk ayrı yemlemede karşılaşılan sorunlar Horoz-tavuk ayrı yemleme avantajları yanında, bazı sorunları da beraberinde getirmektedir. Bunlar; Yemliklere konacak yem doğru olarak tartılmalıdır. Horoz ve tavuk başına toplam yem tüketimi, hedeflenen canlı ağırlığın sağlanması açısından önemlidir. Genel olarak tavukların horoz yemliklerini kullanmaları önemli bir sorun yaratmamakla birlikte horoz yemlikleri tavuklar tarafından kullanılamayacak şekilde düzenlenmelidir. Cinsiyetlere göre ayrı yemleme horoz ile tavuk arasındaki boy ve baş genişliği farkına dayandırılmaktadır. Fakat horoz ve tavuğun baş genişliği arasındaki fark, fiziksel olgunluk yaşı olan 30. haftaya kadar belirgin değildir. Bu durum özellikle 30. Haftaya kadar horozların büyük bir kısmının tavuk yemliklerinden yem yiyebilmelerine ve kısa bir süre içerisinde canlı ağırlıklarının standart değerlerin üzerine çıkmasına yol açmaktadır.
   Horozlara çiftleşme öncesi burun çubuğu takılması Daha öncede belirtildiği gibi 30. Haftaya kadar horoz ve tavuk arasında kafa genişliği bakımından önemli bir fark olmamaktadır. Ayrıca sürüye katılacak horozlarda da kafa genişliği bakımından bir örneklik söz konusu değildir. Uzunluğu 5 cm olan plastik burun çubuğunun sürüye katım öncesi horozun burnuna takılması ile kafa genişliği her horoz için eşit olmakta ve yukarıda belirtilen sorunlar da çözülmektedir. Ne var ki her cinsiyet için ayrı yem hazırlama, hazırlanan bu yemleri yem fabrikasında ve kümeste ayrı ayrı depolama güçlükleri, kümes içine ayrı bir yemlik sisteminin kurulması gibi dezavantajları da bulunmaktadır. Ayrıca uygulamanın döllülük üzerine olumlu etkisi konusundaki kuşkuların devam etmesi de sahada farklı yem uygulamasının yaygınlaşmasını engelleyen unsurlardan biri olarak kabul edilmektedir.

KAYNAK:HAYVAN BESLEME VE BESLENME HASTALIKLARI ( PROF. DR. M.ALİ AZMAN )