Web sitemize hoşgeldiniz, 18 Kasım 2026,
Anasayfa » Hayvan Besleme » Sığır Besleme » Besi Sığırlarının Beslenmesi

Besi Sığırlarının Beslenmesi

REKLAM ALANI
Besi Sığırlarının Beslenmesi

Besi sığırları performansına etki eden en önemli faktör genetikten sonra beslenmedir (Berger ve Faulkner, 2003). Bu kısımda beslenme ve besi performansı konuları irdelenecektir.
Besi sığırlarında besleme evreleri

Besi sığırları buzağı döneminden sonra “büyütme” rejimine ve akabinde ise “bitirme” rejimine tabi tutulurlar. Büyütme dönemi (growing), daha çok mera veya yüksek kaliteli kaba yemler kullanarak yapılır. Bitirme rejimi, yoğun konsantre yem ile yapılmakta olup, aynı zamanda “finishing” olarak isimlendirilir.
Besi öncesi hazırlık dönemi

Besiye alınacak hayvanlar, işletmeye getirildiğinde, yol stresi ve diğer faktörler (farklı ortam vb.) nedeniyle özel bir beslenme rejimi uygulanmalıdır. Kaldı ki, yolculuk sonrası sığırların yem tüketimi de düşmektedir. Gerek stresi azaltmak gerekse enerji ve besin madde ihtiyaçlarını karşılamak için, işletmeye gelen sığırlara yedirilecek rasyonların enerji-besin madde bakımından zenginleştirilmiş olması gerekir (Gadberry ve Troxel, 2010). Stres sırasında potasyum ihtiyacının %20 oranında arttığı gerçeği ile, rasyonda özellikle potasyum düzeyinin artırılması gerekir (Gadberry ve Troxel, 2010). İşletmeye genç hayvanlar getirilmiş ise (136 kg altında), bu hayvanların büyüme ihtiyaçları da gözetilerek, rasyonda konsantre yem oranı artırılmalıdır (Gadberry ve Troxel, 2010). Kaldı ki, genç hayvanlar kaba yem ağırlıklı yemleri yeterince tüketemediği için hızlı büyüme sağlayamazlar. Bu durumdaki genç sığırlar, vücut ağırlıklarının %3- 3,5’i kadar yem tüketebilir ve yaklaşık 900 gr GCAA sağlayabilirler (Gadberry ve Troxel, 2010). Yoğun konsantre yem tüketmenin önemli problemi asidozdur. Ancak kaba yemle birlikte karıştırılarak verilen konsantre yemler bu problemi önlemede etkilidir. Ayrıca, asidozu ve timpaniyi önlemek amacıyla tampon maddeler de kullanılmaktadır.

İşletmeye getirilen sığırlar genç değilse ve konsantre yeme alışkın değillerse, alıştırma döneminden sonra konsatre yem ağırlıklı rasyon yedirilebilir. Konsantre yeme problemsiz bir alıştırma dönemi için yaklaşık 20 gün gereklidir.
Sığırlarda büyütme beslemesi (mera ve diğer sistemler) (ekstansif)

Besi sığırları beslenme metotları, merada (ekstansif) ve yoğun besi programı (intensif) olmak üzere 2 gruba ayrılabilir. Merada, besi sığırları CA’larının yaklaşık %2,5’i kadar ot tüketirler (ZoBell ve ark., 1999). Tüketilen bu miktar, otun kalitesine ve lezzetine de bağlı olarak değişebilir (ZoBell ve ark., 1999). Kaliteli ve lezzetli otlar daha çok tüketileceği ve sindirileceğinden, bu durumda yem tüketimi artabilir. Merada 1 kg CAA için sığırlar kuru madde bazında 8-10 kg ot tüketilmesi gerekir (ZoBell ve ark., 1999). Örneğin, 350 kg CA’ya sahip bir besi sığırı günde 8,75 kg kuru madde tüketir (350 x %2,5) ve bu miktar yemden günde yaklaşık 1 kg CAA sağlar. Bu sığırın günde 8,75 kg kuru madde tüketebilmesi için yaklaşık 35 kg doğal (yaş) halde mera otu yemesi gerekir (mera otlarında yaklaşık %25 KM olduğu varsayımı ile hesaplanırsa). Meradaki hayvanların daha fazla CAA sağlaması amacıyla tane yem takviyesi yapılmalıdır. Bu uygulama aynı zamanda birim alanda daha fazla hayvan otlamasını da sağlar. Ancak meradaki hayvanlara yapılacak tane yem takviyesi fazla miktarda olduğunda, yem tüketimi düşmektedir. Buradaki mekanizma, selüloz sindiriminin düşmesi (negatif assosiyatif etki) ve otlamaya daha az zaman harcanmasıdır (Bargo ve ark., 2003; Doyle ve ark., 2005). Yapılacak tane yem takviyesinin meradaki kaba yem (ot) tüketimini düşürmemesi için canlı ağırlığın %0,4’ünü geçmemesi gerekir (Hess ve ark., 1996; Elizalde ve ark., 1998; Pavan ve Duckett, 2008). Bu miktar, 400 kg CA’ya sahip bir hayvan için, örneğin 1600 gram/gün tane mısır kadardır. Meradaki sığırlara tane yem dışında sıvı yağ, yağlı tohumlar ve protein saplementleri kullanılmaktadır. Meradaki hayvanlara ayrıca vitamin-mineral takviyesi yapmak gerekir.

Mera dışındaki besleme rejimlerinde büyütme rasyonu, az miktarda konsantre yem ve daha çok kaba yemden oluşur (Comerford ve ark., 2001). Sığırlar büyüdükçe, rasyonda kaba yem oranı azaltılarak konsantre yem oranı artırılır (Comerford ve ark., 2001). Bu uygulama aynı zamanda arzu edilen karkas verim ve kalitesi için de gereklidir (Comerford ve ark., 2001). İri ırk sığırlar, küçük sığırlara oranla, verimli ve kaliteli karkas elde edilmesi için rasyonda daha çok konsantre yeme ihtiyaç duyarlar (Comerford ve ark, 2001). Bu yüzden, sığırlara yedirilecek rasyonun özelliği, karkas verim ve kalitesinin nasıl arzu edildiğine göre de şekillenir (Comerford ve ark., 2001). Büyüme dönemindeki sığır rasyonlarına, mısır silajı veya diğer ot silajları rahatlıkla kullanılabilir. Ancak kaba yem ve diğer yem tercihleri fiyata göre belirlenmelidir.
Bitirme (finishing) dönemi besleme (intensif)

Besi sığırlarının yoğun besi programlarına tabi tutularak kesim ağırlığına ulaştırılmaları çok daha hızlı gerçekleşmektedir. 315 kg CA üzerindeki sığırlar, yüksek konsantre yemlerden oluşan rasyonları tüketerek daha hızlı CAA gösterirler (ZoBell ve ark., 1999). Konsantre yemlerin işlem görmesi, besi için daha olumlu bir uygulamadır. Konsantre yemin, asidoz ve yemden kesilme problemleri oluşturmaması için, günde 225 gram artırılarak hayvanlara yedirilmesi gerekir (ZoBell ve ark., 1999). Asidozu önlemek için ayrıca tane yemleri çok ince öğütmemek ve bir seferde hayvan başına 2,5 kg’dan fazla tane yem vermemek gerekir (Vickers ve Brown, 2012). Ayrıca kaba yemin uzunluğu 5-10 cm olmalıdır (Brown ve ark., 2008). Örneğin 295 kg CA’ya sahip bir sığırın günde 1135 gr GCAA göstermesi için, 5 kg kuru yonca, 2750 gram arpa ezmesi ve 450 gram %10 protein içeren bir takviyeden (vitamin-mineral de içeren) oluşan bir rasyon tüketmesi gerekir (ZoBell ve ark., 1999). Kuru yonca yerine çayır otu yedirilecek ise, 450 gramlık protein takviyesinde HP oranı %14-16 olmalıdır (ZoBell ve ark., 1999). Besi sığırları 365 kg CA’ya ulaştıklarında daha çok konsantre yem tüketebilirler (ZoBell ve ark., 1999). Bu durumdaki sığırlar 1360 gram GCAA gösterebilirler (ZoBell ve ark., 1999). Bu durumdaki bir sığır, günde 9,1 kg KM tüketir (ZoBell ve ark., 1999).

Normal şartlarda besi sığırları büyütme evresinden sonra yaklaşık 340 kg CA’ya ulaştıklarında finishing dönemi beslenme rejimine tabi tutulurlar. Bu sistem daha çok orta irilikteki besi ırkları için uygundur (Boyles ve ark, 1995). Bu sistemde, orta irilikteki ırklar daha yüksek CA’ya ulaşarak kesime
gönderilebilirler (Boyles ve ark., 1995). İri ırklar için uygun besleme sistemi ise, sütten kesimden sonra (205 günlük iken) direk finishing besleme rejimine tabi tutulmasıdır (Boyles ve ark., 1995). Aslında iri ırklar, büyütme devresinde kaba yemle beslendiklerinde daha iyi performans gösterirler ancak bu durumda arzu edilen kesim ağırlığının çok üzerine çıkarlar (Boyles ve ark., 1995). Ülkemiz şartlarına da uygun olan yöntem; üreticinin kendi tercihi, piyasa şartları (et kesim fiyatları), yem (mera) varlığı ve fiyat değerlendirilmesi sonucu yapılmasıdır.
Besi sığırlarında sınırlı besleme yöntemi

Besi sığırlarında kısıtlı yem uygulaması, finishing döneminde karkas yağının azaltılması ve büyütme döneminde ise istenilen kadar CAA’nın gerçekleşmesini sağlamak amacıyla uygulanır (Loerch, 1995). Büyütme döneminde sınırlı yemleme yapılan besi sığırlarının, finishing döneminde sınırlı yemlemeye tabi olmayan sığırlarla benzer performans gösterdikleri bildirilmiştir (Boyles ve ark., 1995). Adlibitum beslemeye oranla, finishing döneminde sınırlı miktarda (az) yem yedirilen besi sığırları %15-25 daha az karkas yağına sahip olmaktadır (Boyles ve ark., 1995). Bu uygulama, yem tasarrufu da sağlayarak ekonomik bir yetiştirme imkânı sunmaktadır. Ancak burada da yine üreticilerin kendi şartlarını değerlendirerek karar vermeleri gerekir.
Besi sığırlarında telafi büyüme

Yukarıdaki başlıkta tartışılan sınırlı beslemeden farklı olarak, telafi büyüme kavramına açıklık getirilmelidir. Besi sığırları, beslenme rejiminin kısıtlandığı bir dönem sonrasında yavaş büyümeyi (GCAA) telafi edecek şekilde büyüme gerçekleştirebilirler. Bu durum, kuraklık, yem kıtlığı, yem fiyatlarının aşırı yüksek olması ve besleme-bakım yetersizliği durumunda gerçekleşebileceği gibi, kasıtlı olarak ta yapılabilir. Kasıtlı olarak yapılan yem sınırlaması, örneğin et kesim fiyatlarının aşırı düşük olduğu zamanlarda üreticilerin hayvanları çok az miktarlarda yemle besleyerek, fiyat belirsizliklerinin ortadan kalkmasını bekleme aşamasında uygulanabilir. Ancak hangi nedenle olursa olsun, beslenme yetersizliği olan hayvanlar kısa sürede alması gereken CA’ ları da kazanarak sonraki besleme rejimlerinde telafi büyüme gösterebilirler. Telafi büyüme programına alınan sığırlara bol miktarda ve yüksek kaliteli yemler verilmelidir (Read ve Tudor, 2006). Bu durumdaki hayvanlar yaklaşık 2 ay içinde telafi büyüme gösterebilirler (Read ve Tudor, 2006). Telafide geri kazanım, önceki dönemde yapılan kısıtlamanın şiddeti ve süresi ile bağlantılı olup, geri kazanım %100 gerçekleşmeyebilir (Read ve Tudor, 2006). Çok genç hayvanların (3-4 aylık) kötü beslenmesi sonucu telafi besleme programına alınması yetersiz kalır ve hayvanlarda büyüme geriliği şekillenir (Read ve Tudor, 2006). Ayrıca, kötü besleme şartları ve süresinin zayıf hayvanlarda yapılması durumunda da telafi programı işe yaramayabilir (Read ve Tudor, 2006). Telafi büyüme programları damızlık sığırlara uygulanmamalıdır veya telafi büyümeye ihtiyaç duyulacak düzeyde kötü beslenmemelidir (Read ve Tudor, 2006). Telafi dönemi beslemede, CA artışı daha çok protein birikimi ile şekillenir (Read ve Tudor, 2006). Dolayısıyla bu durumdaki hayvanların eti karkas olarak daha az yağlıdır. Besi sığırlarında yem tüketimi tahmini ve çevre şartları Besi sığırlarında yem tüketimi için formül geliştirilmiştir (NRC, 1996). Bu formül, başlangıç CA’ sını esas alarak yem tüketimini tahmin etmektedir. Buna göre: Yem tüketimi (KM bazında) = 4,54 + (0,0125 x başlangıç CA). Bu formüle göre, yem tüketim miktarı başlangıç CA’sına göre linear olarak artmaktadır. Ancak, bu formül pratikte kullanılırken, sığır türü, çevre etkisi ve sürü yönetimi de göz önünde bulundurulmalıdır.

KAYNAK : PRATİK BUZAĞI, DÜVE, SÜT SIĞIRI VE BESİ SIĞIRI BESLENMESİ
( PROF. DR. OSMAN KÜÇÜK )

Etiketler:

REKLAM ALANI
BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ
Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz