Kuzularda Kuyruk Kesme ve Kastrasyon

Kuyruk kesme, yağsız ince uzun kuyruklu kuzularda uygulanan bir işlemdir. Bu sayede kuyruk altında gübre artıklarından oluşan çakıldak birikiminin önlenmesi, hayvanın but ve sağrısının daha güzel görünmesi ve yapağı kirlenmesinin en az düzeye indirilmesi sağlanmış olur. Türkiye’nin bazı bölgelerinde Merinos kuzularında kuyruk kesme işlemi uygulanmaktadır.,

Kastrasyon, kuzuların tetislerini inaktif hale getirerek üreme işlevini durduran bir işlemdir. Genellikle damızlık olmayan kuzular kastra edilirler. Bu sayede özellikle erken gelişen etçi ırklarda optimal ağırlığa ulaşılıncaya kadar sürdürülen kuzu besisinde genellikle besi kuzuları kesim ağırlığına ulaştıkları için ette görülen eşeysel koku önlenmiş olur. Önceleri kastrasyonun beside ağırlık artışını teşvik ettiği görüşünden hareket ile kuzular kastra edilmekteydi. Ancak kastra edilmiş erkeklerin tam erkek kuzulara göre günlük ağırlık artışı olarak belirlenen besi yeteneği yönünden daha geri oldukları ve yemden yararlanma yeteneği yönünden de kastrasyonun olumsuz etkisi olduğu bilinmektedir. Ancak kastrasyon ile birlikte ikincil (sekonder) eşey iralarının da gelişmesi önlendiği için erkeklerde tipik olan boyun ve cidago gelişmesi yerine daha kaliteli et üreten sırt, sağrı ve butun gelişmesi teşvik edilmiş olur. Bu sayede kastra edilmiş hayvanlardan daha kaliteli karkas elde edilir. Ancak kastra edilmiş kuzulardan elde edilen karkaslar nispeten daha yağlı olmaktadır.

Kastrasyon ve kuyruk kesme için uygulanan yöntem ve kullanılan aletler birbirine oldukça benzerdir. Her iki uygulamanın da mümkün olduğu kadar erken yapılması stres ve komplikasyonu önlemek bakımından çok yararlıdır. Bu nedenle eğer aynı sürüde her iki işlemde uygulanacak ise birlikte yapılması daha doğrudur. Böylece hayvana daha az acı verilmiş olur hem de zaman ve işçilikten tasarruf sağlanır. Kastrasyon ve kuyruk kesme doğumu izleyen ilk 3-10 gün içersinde yapılırsa elde edilecek sonuç genellikle başarılıdır. Ancak büyük sürülerde bazen hayvanların tümü doğum işlemi tamamen bitince kastra edilir. Bu durumda kimi hayvanlar kuyruk kesme ve kastrasyon zamanında 1-1.5 aylık olurlar.

Kastrasyon ve kuyruk kesmede önemli işlerden biride hayvanın doğru olarak tutulmasıdır. En iyisi bakıcının biri kuzunun sağ ve sol ön ve arka ayaklarını birer eline sıkıştırarak kuzuyu arkası kucağına gelecek şekilde tutmasıdır. Hayvanın sağrısını yüksekçe bir yere veya dizine dayar. Diğer bakıcıda uygulayacağı yöntem ile kastrasyon veya kuyruk kesme işlemini uygular. Kuyruk kesme ve kastrasyon için bıçak, burdizzo pensi, elastratör, emaskulator, kızgın demir gibi araçlardan yararlanılır (Resim 5.9). Bu aletlerden hangisi kullanılırsa kullanılsın temizlik dezenfeksiyona çok dikkat etmek gerekir. Özellikle kanamalı işlemlerde kuzulara tetanos aşısı yapmak yararlıdır.

Bıçak kullanılarak kuyruk kesimi dipten 3-4 cm bırakılarak kesilir ve açabilir. Bıçak ile kastrasyon için ise skrotumun (testis torbası) alttan 1/3’ü kesim işi hızlı yapılır. Bu uygulama özellikle yaşlı kuzularda kanamaya yol bıçak ile kesilir. Testisler sıvazlanarak dışarı alınır ve koparılır. Emaskulator hem sıkıştırıcı hem de kesici ağzı olan özel bir alettir. Bu alet iğle kuyruk kesilirken kuyruğun uygun yerine yerleştirilen emaskulator bir taraftan sıkıştırırken kuyruk ucuna doğru çekilir. Böylece sıkıştırıcı ağzı ile birlikte çalışan kesici ağız kuyruğu koparmış olur. Emaskulator ile kuyruk kesmenin en önemli yararı kanamayı en az düzeye indirmesidir. Emaskulator aslında kastrasyon için geliştirilmiş bir alettir. Kuyruk kesme ve kastrasyonda yaygın olarak kullanılan diğer bir alette burdizzo pensidir. Buna kansız kastrasyon aleti de denmektedir. Burdizzo pensi ile kuyruk istenen yerden sıkıştırılır. Pensin dişlerinin alt tarafında kalan kısım keskin bir bıçak ile kesilir. Pens 10 saniye süre ile kuyrukta tutulur ise kanama en az düzeye iner. Burdizzo pensi ile kastrasyon işlemi yaparken testisler skrotum ucuna doğru sıvazlanır. Her defasında biri olmak üzere testisi besleyen damarlar pens ile birkaç saniye sıkılır (ezilir). Bir süre sonra damarlardan yeterli kan dolaşımı sağlanamadığı için testislerin gelişimi durur.

Kuyruk kesme ve kastrasyonda kullanılan bir başka araç bu yapılmış özel lastik halkalardır. Bu halkalar kuyruk ve skrotumun istenen yerine takmak için elastratör çekilince lastik sıkışacağı için bir süre sonra kuyruğun lastikten altta kalan kısmı dumura uğrar. Aynı durum testisler için de geçerlidir. Bu yöntemde tümüyle kansız olarak uygulanan bir yöntemdir. Elastratör halkaları kullanılarak 2-3 hafta içersinde kuyruğun düşmesini sağlamak mümkündür. Elastratörün en büyük dezavantajı özellikle takılmayı izleyen bir saat içinde hayvana büyük acı vermesidir. Bu devam eden acı yüzünden hayvan çoğu kez uzun veya kısa süreli bir stres dönemi geçirir. Bu yöntemde kullanılacak lastik bandın daima yeni olmasına öze göstermek gerekir.

Kuyruk kesme yöntemlerinden biri de kızgın demir kullanmaktır. Bu iş için yapılmış iki ağızlı kerpetene benzeyen ateş veya elektrik ile kızdırılan özel aletler yapılmıştır. Kızgın demirin avantajlarından biri kanamayı ve işlemden hemen sonra görülebilecek enfeksiyonu en az düzeye indirmesidir. Dezavantajı ise dokunun yanması, dolayısıyla kesilen yerin iyileşmesinin daha uzun zamana ihtiyaç göstermesidir.