DİL HASTALIKLARI

DİLİN YANGISI (Glossitis) :

• Dil mukozası hemen hemen tüm stomatitislerin seyri sırasında az veya çok yangılanır. Fakat bazen yangılar sadece dile lokalize olurlar.
• Dilin harici yaralanmalarıyla oluşan Glossitis traumatica sığırlarda sık görülür.
• Glossitis ulcerosa dil epitelinin ve daha derin dokuların nekrozlaşması sonucu oluşur.

   DİL AKTİNOBASİLLOZU (Glossitis actinobacillosa):

   Dil Aktinobasillozu (Glossitis actinobacillosa) tüm dilin veya büyük bir kısmının yaygın spesifik yangısını ifade eder.  Dil sırtı ülserleri formunda ortaya çıkabilir veya diffuz bir yayılım gösterebilir. Sonuçta dil şişer ve sertleşir (odun dil).

   DİL FELCİ (Glossoplegia):

   Motorik sinirlerin, özellikle N. hypoglossus’un yangısı, dejenerasyonu, gerilme veya ezilmesi sonucu oluşan primer dil felçleri ruminantlarda çok nadir görülür. Sekunder dil felci ise daha çok kuduz, botulismus, yalancı kuduz ve bulaşıcı pnömoni gibi enzootik hastalıklarda görülür. Ayrıca lokal sentral lezyonlarda (kafatası travmaları, tromboembolik meningoensefalitisler) da bazen dil felci bir semptom olarak gözlenebilir.

    DİL OYNATMA HASTALIĞI:

    Devamlı veya nöbetler halinde fizyolojik olmayan dil hareketleriyle karakterize olan bu hastalık, bazı hayvanlarda hava yutmayla birlikte görülür. Hastalık bilhassa Almanya, İsviçre ve Avusturya’da dağlık bölge sığırlarında sık görülmekle beraber yurdumuzda da kültür ırkı sığırlarda rastlanmaktadır. Her yaştaki sığırda görülse de özellikle hızlı gelişen kültür ırkı genç hayvanlarda daha çok görülür. Mera veya ahır besisinde gözlenir. Bilhassa kıtlık yıllarından sonra sürü halinde ve hatta tüm bölgeyi kapsayacak şekilde yaygın olarak hastalık ortaya çıkabilir.

   Etiyoloji:

   Nedeni kesin olarak bilinmemektedir. Eskiden hastalık oyun içgüdüsüne bağlı oluşan fena bir alışkanlık olarak görülüyordu. Son yıllarda ise bazı iz element (Cu, Co, Mn) noksanlıkları sorumlu tutulmaktadır. Hastalığın herediter özellikte olduğu da söylenmektedir. Bazı yazarlara göre, hayvanlardaki taklitçilik içgüdüsü de hastalığın oluşmasına sebep olmaktadır. Dil oynatma hastalığı bugün için irsi-çevre hastalığı olarak kabul edilmektedir.

   Hastalık belirtileri:

• Hasta sığırlar başlarını ileri ve yukarıya doğru kaldırarak ağızlarını açarlar. Dillerini; savurma, döndürme, yılankavi uzatma ve halka oluşturma gibi fizyolojik olmayan şekilde hareket ettirirler. Bu arada sesli olarak hava ve salyada yutarlar. Bazen saatlerce süren bu dil hareketleri yüzünden hayvan yemini yiyemez ve sonuçta zayıflar, verimi de azalır. Hastalığın prognozu şüpheli olup, hastaların yaklaşık %75’i iyileşebilirse de nüksler her zaman görülebilir.
• Hayvan alım satımlarında önemli bir kusur olarak görülmekte ve hastalar damızlık olarak kullanılmamaktadır.

   Tedavi:

Veteriner Hekiminize danışınız!

Tedavide bilhassa rasyonda mineral madde (Ca, P), iz element (Cu, Co, Mn) ve vitamin (A, D, E) noksanlıkları olup olmadığı tespit edilir. Şüpheli durumlarda çeşitli elementleri ihtiva eden tuz karışımları p.o. olarak verilebildiği gibi, daha hızlı bir etki için polivitamin karışımları ve iz element çözeltileri parenteral olarak da uygulanabilir. Semptomatik tedavi amacıyla dile halka takma metodu da denenebilir; uçları kütleştirilimiş küçük tel halkalar ile dilin dışarıya çıkıp oynatılması engellenir.

   KAYNAK: Prof. Dr. Yusuf GÜL (Geviş Getiren Hayvanların İç Hastalıkları)