RUMEN TİMPANİSİ (İŞKEMBE GAZI – ŞİŞLİĞİ)

Rumen timpanisi, fermantasyon gazlarının fazla miktarda oluşması veya herhangi bir nedenle dışarı atılamaması sonucu rumende (işkembe) aşırı derecede gaz toplanmasıdır.

   Hastalığın asfeksi nedeniyle ölüme neden olması yanında zorunlu kesimler, hasta hayvanların tedavi giderleri ve verim kayıpları söz konusudur.

   Etiyolojisi:

   Primer Timpani:

   Alınan gıdalara bağlı olarak rumende aşırı miktarlarda köpüklü gaz toplanmasıyla karakterize bir sindirim bozukluğudur. Primer timpaninin oluşumunda, yemin önemli bir etiyolojik faktör olması yanında ruminal ve mikrobiyal faktörlerin, çevresel ve bireysel faktörlerinde etkisi vardır.

  Primer timpani oluşturma riski taşıyan yem maddelerinin ortak özellikleri,  kolay hazmolabilir karbonhidrat ve protein bakımından zengin olmasına rağmen Rumen hareketlerine etkili kaba lif ve bilhassa selülöz yönünden fakir olmaları yanında fazla su ihtiva eden proteince zengin olmaları ve fazla su çekmeleridir.

   Primer timpani oluşturma riski olan başlıca yem maddeleri:

1. Baklagiller familyasına mensup hızlı gelişen bitkiler (özellikle yonca)
2. Genç mera otları
3. Hububat daneleri
4. Parçalanmış ya da un haline getirilmiş tahıl ürünleri
5. Sebze ve meyve artıkları
6. Aşırı derecede gübrelenmiş çayırlar
7. Pancar yaprağı ,patates ve şeker pancarı gibi kök bitkileri
8. Kızışmış yeşil otlar
9. Çiğli kırağılı mera otları, bozulmuş donmuş yemler

   Sekunder Timpani:

   Ruktus mekanizmasındaki mekanik ve fonksiyonel bozukluklardan meydana gelir . Mekanik olarak özefagus ve kardiya tıkanmaları söz konusudur. Özetle Rumen ( işkembe) giriş çıkışlarının mekanik olarak tıkanması durumudur .

   Özefagus; Meyve, pancar ve patates parçaları, rumende papillom, aktinobasiller lezyonlar, nedbe ve granülasyon dokusu gibi nedenlerle tıkanabilir .

   Kardiya ise kıl ve yün yumağı, bez, naylon, iplik yumağı çuval gibi yabancı maddeler ile tıkanabilir.

   Kronik Nüksedici Timpani:

   Başlı başına bir hastalık olmayıp, özellikle özefagus, ön mideler, abomasum, bağırsaklar ve periton hastalıklarının bir semptomu olarak ruktusun engellenmesine bağlı olarak oluşur.

   Patogenez:

   Fizyolojik olarak rumendeki sindirim olayları sırasında, rasyonun bileşimine göre çoğunlukla CO2, CH4 ve N2 olmak üzere yetişkin bir sığır tarafından saatte 25-30 litre gaz üretilir. Oluşan fermantasyon gazlarının büyük bir kısmı rumenin dorsal gaz kesesinde toplanır ve düzenli olarak ruktus ile dışarı atılır. Rumenin dorsal kesesinde toplanan serbest gaz rumenin ön kısmına basınç yaparak özefagus girişinde birikir. Özefagus girişi rumenin farklı kısımlarında, özelliklede kardiyada bulunan reseptörler tarafından kontrol edilir. Rumende gaz basıncının artmasıyla bu bölgedeki reseptörlerin uyarılmasıyla ruktus başlatılır. Hayvan derin bir nefes alır, özefagus gevşer ve rumenin kontrakte olmasıyla gaz özefagusa geçer ve dışarı atılır.

   Primer timpanide birçok endojen ve eksojen faktörün etkisiyle Rumen sıvısı ve Rumen gazlarından aşırı derecede stabil bir köpüğün oluşması nedeniyle gaz kabarcıklarının rumenin dorsal kesesinde toplanması engellenir ve gaz tüm rumeni doldurur. Rumen iç basıncının yükselmesi nedeniyle de salya sekresyonu reflektorik olarak engellendiğinden rumendeki düşük pH değeri korunur. Çok stabil olan köpük ya kardiyayı tıkayarak ruktusu engeller ya da bu bölgedeki engelleyici reseptörlerin uyarılmasıyla kardiyanın açılmasını önler ve Rumen gazları elimine edilemediğinden genellikle hayatı tehtid eden timpani şekillenir .     Sekunder timpanilerde ruktusun engellenmesi veya aşırı fermantasyon sonucu timpani şekillenir.

   Semptomlar:

  Oluşan gaz ruktusla uzaklaştırılamadığı için Rumen hızla belirgin bir şekilde dolgunlaşır. Hastalar yemi ve suyu reddeder ve geviş alma durur.  Hayvan huzursuzdur ve hareket etmek istemez, inleme, diş gıcırdatma ve korkulu bakışlar vardır .

   Özellikle hastalarda gözlenen yutkunma, öğürme ve boş çiğneme hareketleri genellikle hafiflemeden devam eder.

    Sancı belirtileri gözlenir, sık sık dışkılama ve idrar yapar, karın duvarı hafif gergin ve sırt kamburlaşır.

    Solunum güçlüğü belirtileri ortaya çıkar, bacaklar birbirinden ayrık tutulur, baş ve boyun ileri uzatılır, dil dışarı çıkmış vaziyette ağız solunumu görülür, mukozalar hızla siyonik bir görünüm alır.       Hastalığın perakut ağır seyrinde bir iki saat içerisinde semptomlar ilerler ve genel durum hızla bozulur . Hayvanlar titrer, yere düşer, bacaklar gergin vaziyette yan yatar, solunum güçlüğü ve kalp yetmezliği sonucu ölür

   Diagnoz:

   Primer timpani hızlı ve şiddetli seyirlidir. Anemnezde timpaninin riskli yemi yemesinden sonra başlaması , sürü problemi oluşu, birkaç hayvanda aynı anda görülmesi ve klinik semptomlar tanı için yeterlidir. Sekunder timpanileri tanıma kolay fakat primer hastalığı saptamak güçtür

   Prognoz:

   İyileşme şansı zamanında tedavi edilmesine, timpaninin tipine, derecesine ve süresine bağlı olmakla beraber, özellikle primer ve sekunder timpanilerde prognoz hızlı seyir ve komplikasyonlar sebebi ile daima dikkatli olarak değerlendirilmelidir.

   Tedavi:

   Veteriner Hekiminize danışınız!

   Kaynak:

• Prof. Dr. Yusuf GÜL (Geviş Getiren Hayvanların İç Hastalıkları)