LİSTERİOZİS (LİSTERİOSİS)

Listeriozis, evcil hayvanlarda çoğunlukla sporadik, ara sıra da enzootik olarak ortaya çıkan bakteriyel bir hastalıktır. Gevişen hayvanlarda; santral sinir sistemi bozuklukları, abortus, ölü veya erken doğumlara yol açar. Ayrıca Listeriozis’e bağlı mastitis ve konjuktivitis olaylarında da rastlanmaktadır.

 Etiyoloji:

• Etken gram pozitif bir bakteri olan Listeria monocytogenes’tir.
• Bakteri çevre koşullarına oldukça dayanıklıdır. Nemli toprakta bir yıl, nemli sığır dışkısında 16, samanda 7 ay, kuru yerlerde ve gübrelerde 2 yıl süreyle canlı kalır.
• 80 C’de 15 saniyede, 75 C’de 30 saniyede ölür. Dezenfektanlara karşı duyarlıdır.
• İnsan ve hayvanlar hastalığı topraktan, çamurdan ve bitkilerden alırlar.
• Beslenme yetersizlikleri, transport, pH’sı 5’in üzerinde olan mantarlaşmaya maruz kalmış mısır veya çayır silajları etkeni fazla içerdiği için, böyle yemlerin yenilmesiyle hastalık ortaya çıkar.

  Hastalık Seyri:

   Listeriozis, bütün tür ve cinslerde ve her yaşta ortaya çıkabilir. Doğal koşullarda sığır oral yolla enfeksiyonu alırlar. Sığırın koyuna yakın temasta olması hastalığın solunum ve perkutan bulaşmasına neden olabilir. Ayrıca doğal ve suni tohumlama, bulaşmada ikinci derece etkili olmaktadır. Anneden yavruya bulaşır. Sütle ve plasentayla dışarıya hastalık yayılır.

 Hastalık belirtileri:

   Hastalık sığırlarda daha çok vücut direncinin kırıldığı kış aylarında gözlenir. Listeriozis klinik olarak dört forma ayrılır.

 I. Meningoensafalik form ( meningoencephalitis ) : Hastalığın bu formu yalnızca gebe olmayan erişkin sığırlarda görülür. Hastalığın görülme oranı bölgeseldir ve % 10 dolaylarındadır.

• Hastalığı alan hayvanlar sürüden ayrılırlar hareketsiz dururlar, duvar ve çitlere yaslanırlar.
• Ara sıra amaçsız olarak sürekli bir daire içersinde dönerler (circling disease)
• İştah azalır.
• Ara sıra yüksek ateş (41 °C) görülür.
• İki taraflı conjuktivitis patogonomik sayılabilir.
• Burun akıntısı, salya artışı ve dilin ağızdan dışarı sarkması görülür.
• Hayvan yerde yatarken sürekli başı bir tarafa dönük ve çoğunlukla yere dayanmıştır.

 İlerleyen Dönemlerde;

• Görme bozukluğu
• Ataksi, inkordinasyon bozukluğu görülür.
• Hayvanlar engellere çarpar yere düşer ve kalkamazlar.
• Son döneminde 1 – 2 günlük komadan devresini takiben 4 – 14 günde ölür.
• Bazen iyileşme kendiliğinde olur, fakat postensefalik belirtiler kalıcı özellikte olur ve sığırlar yem yeme ve hareket etmede güçlük çekerler.

 II. Septisemik form: Sığırlarda Listeriozis’in bu formu, yalnızca erken veya zamanında doğan ve hastalığı intrauterin alan birkaç günlük buzağılarda görülmektedir.

• Buzağılarda doğumdan 3 – 6 gün sonra, aniden yüksek ateş ve sürekli ishal meydana gelir.
• Kulaklar düşer.
• Konjuktivitis ve poliartritis şekillenir.
• Hasta hayvanlar 3 – 9 gün içinde ölürler.

 III. Mastitis formu: İneklerde abortusu takiben, genel durum bozukluklarıyla birlikte seyreden bir mastitis meydana gelir, ki bu tip mastitise “Mastitis listeriosa”  adı verilir.

• Meme paranşimi sertleşir.
• Meme dokusunda küçük sert düğümcükler hissedilir.
• Süt miktarı azalmış ve sulanmıştır, içersinde sarı flakonlar vardır.

 IV. Abortif formu: Hastalığın bu formu meningoensefalitik formdan daha az olarak ortaya çıkar ve daima sporadik özelliktedir. Hayvanlar enfeksiyona gebeliğin erken döneminde yakalanırlarsa hastalar 4 – 7’nci aydan sonra abort yaparlar. Daha sonraki dönemlerde prematüre ve zayıf doğumlar görülür.

 Otopsi:

• Makroskopik olarak karaciğer ve dalakta büyüme vardır.
• Barsak ve meme lenf yumruları büyümüştür.
• Buzağıların dalak, akciğer ve böbreklerinde nekroz odakları dikkati çeker.
• Meningitis vardır.
• Epikarad, abomasum, ve ince barsaklar da kanamalar görülür.
• Histopatolojik muayenede irinli ensefalomyelitis, perivasküler hücre infiltrasyonu, septisemik formda ise lökositler meningoensefalitis görülür.

 Tanı:

   Klinik olarak tanı mümkün değildir. Kesin tanı laboratuar muayeneleriyle konulur. Bunun için laboratuara, anadan alınan kan ve süt, fetüsten alınan kan ve beyin parçaları gönderilir. Laboratuarda serolojik, mikrobiyolojik ve histopatolojik muayeneler yapılarak tanıya varılır. Sığırlarda agulatinasyon testinde 1/200 ve 1/400 titre normal, 1/600 ila 1/800 pozitif olarak kabul edilir.

 Ayırıcı Tanı:

 Meningoensefalik formu;

• Kuduz
• Botulismus
• Aujeszky
• Serbrokortikal nekroz
• Kurşun zehirlenmesi
• Hipokalsemi
• Ketozis sinirsel formu
• Koriza gangrenoza (konjuktiva belirtileri ile)

 Abortif formu;

• Brucelloz
• Leptosipiroz
• Campylobacter

 Septisemik formu;

• Kolisepsis
• Piyemik seyirli göbek enfeksiyonları
• Salmonellosis

 Sağaltım:

• Belirtiler görüldüğü andan itibaren en yakın veteriner hekiminize danışınız!
• Başlangıçta Sulfonomid ve Tetrasiklin ( 10 mg / kg ) verilmelidir.
• Eritromisin; Tylosin, ve Trimethroprim gibi ilaçlardan yüksek doz uygulanır.
• Konjuktivitis olaylarında gözlere, göz pomatları uygulanır.

 Koruma:

• Ahır hijyenine dikkat edilmelidir.
• Silaj yemlerinin pH’sının 5’ten düşük olmasına dikkat edilmelidir.
• Hayvan yemlerine kış aylarında kalsiyum, fosfor, vitamin a veya karoten ve proteinler ilave edilmeli
• Memeleri haşat olan hayvanların sütleri kullanılmamalı.
• Hasta hayvanların etleri insan ve hayvanlar için sağlığa zararlıdır.