COENURUS CEREBRALİS (DELİBAŞ HASTALIĞI)

Polycephalus multiceps adlı köpek tenyasının larva şekillerinin meydana getirdiği bir hastalıktır. Larva dönemindeki tenyanın adı coenurus celebralis’tir. Bu nedenle hastalık coenuriasis olarak adlandırılır. Hastalık koyun, keçi, sığır, at, vahşi ruminantlar ve bazen insanlarda görülür. Coenurus’a hayvanlar arasında en çok koyunlar duyarlıdır. Koyunlarda yaptığı hastalığa ‘’DELİBAŞ’’ hastalığı adı verilir.

   Etiyolojisi, Epidemiyolojisi ve Patogenez:

   Ölen ve ya kesilen coenuruslu hayvanların beyinlerini yiyen köpeklerin daha az olarakta tilki ve kurtların bağırsaklarında olgun tenyalar meydana gelir. Köpeklerin gaitalarıyla meraya saçılan tenya yumurtaları merada otlayan koyunlar tarından otlarla birlikte alınır. Duedonumda yumurtadan çıkan larvalar bağırsak mukozasını geçerek kan dolaşımına dahil olur ve vücuda dağılır. Bu larvalardan sadece merkezi sinir sistemine ( özellikle beyin ve omuriliğe ) ulaşanlar gelişme şansı bulurlar. Organizmanın diğer bölgelerine gidenler kısa sürede ölmektedir. Beyine yerleşen larvalar burada gelişmelerine devam ederek içerisinde çok sayıda onchoper ihtiva eden keseler meydana getirirler. Gittikçe büyüyen kese beyin dokusuna basınç yaparak onu atrofiye uğratır. Coenurus yavaş gelişen bir larva olup enfeksiyondan ancak 6-8 ay sonra azami büyüklüğünü almaktadır. Coenurus celebralis genellikle beyin ventrikuluslarına, bazen hemispherler arasına, en çok ise hemispherle cerebellum arasına yerleşmektedir.

   Merkezi sinir sistemindeki lezyonlar 3 ayrı patojenik mekanizmanın sonucu olarak ortaya çıkabilir.

• Encephalitisle sonuçlanan çok sayıda olgunlaşmamış tenyanın merkezi sinir sistemine invazyonu
• Serebrospinal sıvının drenajının engellenmesi
• Beyin içi basıncı artıran büyük beyin kistlerinin gelişimi

   Bu etkiler sonucu beyinde basınç atrofileri ve nekroz gelişir. Böylece hastalığın klinik belirtileri ortaya çıkar.

   Semptomlar:

   Hastalığın ilk klinik belirtileri invazyondan 3-4 hafta sonra başlar. Hayvanda durgunluk, sürünün gerisinde kalma, sağa sola koşma, anlamsız hareketler, diş gıcırdatma gibi davranış bozuklukları görülür. Bu dönem yumurtadan çıkan larvaların beyin içersindeki göç dönemidir. Birkaç gün sonra bu semptomlar kaybolur. Bazı hastalar bu dönemde ölebilir. Tanısı zor olan bu devreden sonra hastalar 3-5 ay kadar normal görünürler. Bu dönem boyunca beyine yerleşen kist büyür ve beyine yaptığı basınç sonucu tipik klinik belirtiler ortaya çıkar. En karakteristik klinik bulgular invazyondan 2-7 ay sonra oluşan lokomotor semptomlardır. Bu dönemde durgunluk, yürümede düzensizlik, sürünün gerisinde kalma, amourosis, başın kistin geliştiği tarafa doğru eğik tutulması, başı zaman zaman duvara ve yere dayama, yemi ağızda unutma, çiğnemede düzensizlik, yürütüldüğü zaman daire çizecek şekilde yürüme gibi semptomlar oluşur.

   Beyin üzerindeki kistler hiperestezi, diş gıcırtısı, salivasyon ve konvülzyon, cerebellumdaki kistler denge bozuklukları, medulla spinalisin bel bölgesindeki kistler ise arka ekstremiteler ve pelvis organlarında felçlere neden olurlar. Sinirsel belirtiler giderek daha belirgin hale gelir. Bu dönem 1-1.5 ay sürebilir. Hasta hayvanların %90’ından fazlası zayıflama, kuvvetten düşme ve ilerleyen felçler yüzünden ölürler.

   Diagnoz:

   Klinik semptomlar coenurosis süphesi doğurur. Sinirsel semptomların yaşlı hayvanlarda görülmemesine karşın, o yıl ilk kez meraya çıkmış olan kuzularda ve oğlaklarda görülmesi bu süpheyi kuvvetlendirir. Hasta kuzuların birkaç kez döndürüldükten sonra serbest bırakıldığında bir süre daha dönmeye devam etmeleri teşhiste önemli bir bulgudur. Kesin teşhis otopside kisti görmekle konur.

   Proflaksi:

   Hastalığın kontrolü için çoban köpeklerine sistemik olarak tenya tedavisi uygulamak ve kesilen koyunların başlarının köpeklere yedirilmemesi gerekir.

   Tedavi:

   Veteriner Hekiminize danışınız!

   Kaynak:

• Prof. Dr. Yusuf GÜL (Geviş Getiren Hayvanların İç Hastalıkları)