HİPOKALSEMİ (DOĞUM FELCİ – SÜT HUMMASI)

Doğumu takip eden birkaç gün içinde ineklerde rastlanan hipokalsemi, kanda kalsiyum düzeyinin düşmesi, parezis, kaslarda genel bir zayıflık, dolaşımda kollaps, depresyon ve bilinç kaybı ile karakterize bir metabolizma hastalığıdır.

   Etiyolojisi:

   Hastalığın asıl nedeni; doku sıvılarındaki iyonize kalsiyum miktarının aniden ve aşırı derecede düşmesine bağlı olarak motorik kas tellerinin sinir impulslarına cevap verememeleri ve kas tonusunun düşmesidir. Yetişkin sığırlarda doğumdan sonra laktasyonun başlamasıyla serum kalsiyum düzeyi azalır. Hayvanın kolosturum ile kaybettiği kalsiyum miktarı bağırsaklardan absorbe edilen ve kemiklerden mobilize olan kalsiyum miktarından fazla olduğu zaman kan kalsiyum düzeyi azalır.

   Kuru dönemdeki hayvanların kalsiyum yönünden zengin rasyonlarla beslenmeleri hastalık insidansını artırır. Bu durum paratiroid bezinin aktivitesinde depresyona neden olur . Gebeliğin son dönemlerinde hayvana kalsiyum bakımından zengin yemlerin verilmesi paratiroid bezi aktivitesini baskılar. Doğumdan sonra kalsiyum tüketiminin ani artışı rezervlerden sağlanmaya çalışılır. Ancak hormonal adaptasyon mekanizması yeni şartlara kendini uyduramaz ve kalsiyum yetersizliği durumu şekillenir. Ayrıca kolay fermente olabilen karbonhidratların fazlaca yenmesi, D vitamini yetersizlikleri kalsiyum düzeyini düşürmekte ve hipokalsemiyi ortaya çıkarmaktadır.

   Patogenez:

   Hipokalsemi olaylarında, serum kalsiyum ve fosfor düzeyleri önemli ölçüde azalmaktadır. Hastaların serum kalsiyum düzeyi 100 ml’de 8mg’ın, hatta 5mg’ın altına düşer. Serum inorganik fosfor düzeyi 1,5-3mg’a düşer. Kan serumunda kalsiyum ve fosfor azalmasına ilaveten magnezyumda azalmakta ve hastalığın çıkışında rol oynayabileceği düşünülmektedir.

   Semptomlar:

   Hipokalsemide görülen klasik semptomlar doğum öncesi ve sonrası günlerde ortaya çıkar. Klinik semptomlar oldukça ani başlar. Duyarlılık artışı, heyecanlanma, tetani, baş ve ayaklarda titremeler, baş sallama, diş gıcırdatma gibi belirtiler görülür. Hayvanda yürümede isteksizlik, arka bacaklarda sertlik, sık sık ayak değiştirme ve ataksi gözlemlenir. Devam eden süreçte hayvan arka ayaklarının üstüne çöker ve göğüs üzerine kendini yere bırakır. İştah yoktur ve dalgın görünüştedir. Başını böğrüne dayayarak yatar ve bilinç yarı yarıya kaybolmuştur. Bacaklardaki tetani kaybolmuştur, hayvan ayağa kalkamaz. Merme kurumuş, deri ve bacaklar soğumuştur. Vücut sıcaklığı azalmış, gözler donuk, anüs açık ve anal refleks kaybolmuştur. Nabız zayıflamış ve sayısı artmıştır. Solunum zayıflamış ve derinleşmiştir. Pupillalar genişlemiş ve ışığa karşı refleksi azalmıştır. Hastalığın son döneminde hayvan çevreden gelen uyarımların hiç birine reaksiyon göstermez. Hayvan yan tarafına yatmış ve tam koma durumuna girmiştir. Vücut sıcaklığı düşmüştür. Nabız hissedilmez ve vena jugulariste dolgunluk şekillenmez. 24 saat içinde tedavi edilmedikleri taktirde solunum ve kalp durması sonucu ölürler.

   Diagnoz:

   Doğum ile ilişkili ve tipik semptomlar sebebiyle kolay tanınan bir hastalıktır. Hastalığın kesin tanısı kan serumundaki kalsiyum düzeyinin saptanmasıyla konur.

   Profilaksi:

   Hipokalsemi ile seyreden hastalıklardan korunmada en önemli yöntem hayvanların kuru dönemde dengeli bir rasyon ile beslenmesidir. İnekler doğuma 6 hafta kala kuruya alınmalı ve kuru dönemde yiyebildiği kadar kuru ot verilmelidir. Enerjisi yüksek yemlerden ve yağlı tohum küspelerinden kaçınılmalıdır. Gebeliğin son ayında rasyondaki kalsiyum/fosfor oranı 1/1 yönünde düzeltilmeli, yani rasyondaki kalsiyum miktarı azaltılmalıdır. Yapılan son çalışmalarda kalsiyum klorür gibi kalsiyum içeren preparatların sığırlara oral olarak verilebileceği bildirilmiştir.

   Tedavi:

   Veteriner Hekiminize danışınız!

   Kaynak:

• Prof. Dr. Yusuf GÜL (Geviş Getiren Hayvanların İç Hastalıkları)