Buğdaygil Yeşil Yemleri

Bu yem bitkileri de, hayvan ve toprak verimini arttıran bitkilerdir. Genel olarak baklagil yeşillerine nazaran daha az protein, kalsiyum ve karoten içerirler. Buğdaygiller, tek ya da karışık olarak baklagillerle beraber yetiştirilirler. Bunlarda tahıllar gibi karbonhidratça zengin olup, yem değerleri büyüme dönemine, biçim zamanına bağlı olarak değişebilir. Buğdaygil yem bitkileri taze ve kurutularak verilir. Gelir hayvanlarına verilen biçimlerine hasıl adı verilir.

Tahıl Hasılları

Yıllık yem bitkileri olup, ülkemizde daha çok tanelerinden yararlanmak amacıyla yetiştirilirler. Bu yemler, arpa, buğday, çavdar ve yulaf gibi tahılların başak döneminden önce biçilmesiyle elde edilir. Taze, kuru ve silo yemi olarak kullanılırlar. Yem değerleri baklagiller kadar olmayıp, vejetasyon döneminde genellikle ham protein miktan %8-12 (KM de) arasındadır. Bu yem maddeleri baklagillere oranla kalsiyumca düşük, fosfor yönünden zengindir. Bu nedenle baklagillerle beraber ekilmesi ve yedirilmesi önerilir. Arpa ve buğday hasıllarının pratikle yem değerleri yoktur. Önemli olanları yulaf ve çavdar hasılları olup, baklagillerle beraber yedirilirler.

Mısır Hasılı (Zea mays L.)

Mısır hasılı, proteince fakir, buna karşılık şeker, nişasta ve özsu bakımından zengin bir yemdir. Bundan dolayı lezzetlidir. Özellikle süt ineklerinin beslenmesinde kullanılır. Süt ineklerine ve besi sığırlarına günde 25-30 kg, keçilere 5-6 kg, koyunlara ise 3-4 kg verilebilir. Yalnız süt yağını düşürür, tereyağını yumuşatır ve sütün tadını değiştirebilir. Verimi yüksek olan at dişi mısır (Zea Mays leucodan) en fazla ekilir. Taneleri yarı yarıya sertleşince ya da süt döneminde biçilir. Bu yem iz elementlerce yetersiz (Mn, Cu ve Co), karotence zengindir. Hayvanlara fazla miktarda verilirse ishale neden olabilir.

Yulaf Hasılı (Avena sativa L.)

Bu yem maddesi başaklanmaya geçmeden biçilerek yeşil durumda hayvan beslemede kullanılır. Yapısında %5 şeker bulunduğundan hayvanlar tarafından seçilerek tüketilir. Besin maddeleri miktarı toprağın yapısına bağlı olarak değişebilir. Süt ineklerine ve besi sığırlarına günde 30-40 kg, atlara kuru yemlerle beraber 30-35 kg verilebilir.

Darı (Panicum L)

Bu yem maddesi, hayvanlar tarafından seçilen tek yıllık, sıcak iklim bitkisidir. Erken dönemde soğuk, kuraklık gibi etkenlere maruz kalırsa hayvanları zehirleyecek miktarda hidrosiyanik asit kapsayabilir. Normal şartlarda gelişirse hidrosiyanik asit miktarı tehlikeli olabilir. Tüm darı çeşitleri protein ve mineral yönünden yetersizdir.

Sudan Otu (Sorghum sudanse (piper) Stapf)

Sudan otu, bol yapraklı, tek yıllık sıcak iklim bitkisidir. Kuraklığa dayanıklı olup, yılda dört kere biçilebilir. İçerdiği kamış şekerinden dolayı tatlıdır. Süt inekleri için yaz ortasında, diğer yeşil yemlerin az olduğu dönemde lezzetli ve sulu yem kaynağıdır. Bu yem maddesi hidrosiyanik asit kapsar, yalnız darıdaki kadar fazla değildir. Sudan otu, 60 cm’ ye geldiği zaman biçilir. Bu dönemde hidrosiyanik asit içeriği düşüktür. Ham protein bakımından yetersiz olduğu için baklagillerle beraber ekilir ve yedirilir. Yeşil ot verimi, kuru ve sulu şartlarda sırasıyla 3 ton/da ve 6 ton/da kadardır.

Ayrık (Agropyron spp.)

Bu yem bitkisi, çok yıllık ve uzun ömürlüdür. Üç önemli türü bulunmaktadır.

1. Otlak Ayrığı (Agropyron cristatum (L.) Gaertn.)

Bu ayrık çok yıllık, uzun ömürlü, kısa boylu, kışa ve kurağa dayanıklı serin iklim bitkisidir. İç Anadolu’nun kıraç şartlarına iyi dayanır. Otlakların önemli bir bitkisidir. Bu ayrığın yeşil ot verimi 600-800 kg/da’dır. Çiçeklenme dönemi başlangıcında biçildiğinde lezzetli besin değeri yüksek ot verir.

2. Mavi Ayrık (Agropyron intermedium (Host) Beauv.)

Bu da uzun ömürlü olup, yurdumuzda doğal olarak yetişen bir bitkidir. Bu ayrık, otlak ayrığından daha yüksek boyludur. Bu nedenle de ot üretimi amacıyla yetiştirilir. Kışa ve kurağa dayanıklı, yıllık yağış miktarı 300-400 mm arasında olan bölgelerde iyi bir şekilde yetişebilir. Meralar için elverişlidir. Sulu yerlerde yeşil ot verimi 1200-1500 kg/da arasındadır. Kıraç şartlarda bu değer, 800-1000 kg/da’dır.

3. Yüksek Otlak Ayrığı (Agropyron elengatum (Host) Beauv.)

Uzun boylu, çok yıllık, serin iklim buğdaygil yemi olup, yumak halinde gelişir. İç ve Doğu Anadolu’da yaygın olarak yetişir. Kurak ve soğuğa dayanıklı ve her toprakta yetişebilir. Kıraçta yeşil ot verimi, 1000- 1200 kg/da kadar çıkar.

Kılçıksız Brom (Bromus inermis Leyss.)

Çok yıllık, serin mevsim yem bitkisidir. Otu lezzetli ve kalitelidir. Kurağa ve soğuğa dayanabilir. Kuru ot verimi iklim ve toprak şartlarına göre 250-1000 kg/da arasındadır.
Kamışsı Yumak (Festuca arundinacea Schreb.)

Çok yıllık, 90-120 cm’ ye kadar büyüyen yumak oluşturan bir bitkidir. Silajı yapılabilir, meralarda karışımda kullanılabilir. İlkbahar, sonbahar ve bazı yerlerde kışın da otlatılabilir. Kuru ot verimi kıraç şartlarda 300-400 kg/da kadardır.
Çayır Kelpkuyruğu (Phleum pratense L.)

Doğu Anadolu’da yetiştirilen bir yem bitkisidir. Çok yıllık olup, yıllık yağış miktarı 400-500 mm olan serin yörelerde yetişir. Daha çok kuru ot bitkisi olarak yetiştirilir. Bu nedenle çayır bitkisidir. Sadece otlatmaya dayanan tipler de vardır. Kuru ot verimi 600-700 kg/da kadardır.

Çayır Salkım otu (Poa pratensis L.)

Çayır salkım otu, ülkemiz çayır mera alanlarında yetişebilen lezzetli çok yıllık serin mevsim buğdaygil yem bitkisidir. Toprak erozyonunun önlenmesinde rol oynamaktadır. Çevre şartlarına dayanıklıdır ve otlanmaktan zarar görmez. Bu yem bitkisi yaklaşık olarak 50-60 cm’ ye kadar boylanabilen çayır mera yem bitkisidir. Çayır salkım otunda ham protein %12-17 (KM) düzeyindedir. Ruminantlar için iyi bir kaba yem maddesidir ve kuru ot verimi iklim ve toprak şartlarına bağlı olarak 500-700 kg/da arasında olabilir.

İngiliz Çimi (Lolium perenne L.)

Ülkemizde doğal olarak yetişen, çok yıllık, serin yer iklim bitkisidir. Yağışlı, nemli topraklarda yetişir. Bu yem, kurağa dayanıklı olmayıp, daha çok mera bitkisi olarak otlatma amacıyla yetiştirilir. Otun yem kalitesi iyidir. Kuru ot verimi 400-500 kg/da kadardır. Atlar için iyi bir yemdir. Tüm hayvanlar severek yiyebilirler.

İtalyan Çimi (Lolium italicum A, Br.)

Bu çim iki yıllık çayır mera bitkisidir. Ilıman iklim şartlarına iyi adapte olur. Kurağa ve soğuğa dayanıksızdır. Otu çabuk kurur ve ot kalitesi iyidir.

KAYNAK: YEMLER, YEM HİJYENİ VE TENOLOJİSİ ( PROF. DR. İLHAN ÇOLPAN )