Mera Beslemesi

Koyun bir mera hayvanıdır. Daha doğrusu çok entansif koşullar ve bu koşullara uygun genotipe sahip ırk veya tipler dışında karlı bir koyunculuk için mera ön koşuldur. Kuramsal olarak koyunların tüm besin maddesi gereksinimlerini meradan karşılamaları mümkündür. Ancak özellikle gebeliğin ikinci yarısı, büyüme, laktasyon gibi dönemlerde karşılaşılan besin maddesi gereksinimleri yalnız taze ve kuru çayır otu gibi kaba yemlerle karşılama olanağı yoktur. Bu durumdaki hayvanların sindirim sistemlerinin kapasiteleri, gerek duyulan besin maddelerinin tamamını kaba yemlerden karşılamalarına olanak vermez. Ancak koyun beslemede olanaklar ölçüsünde meradan yararlanmak karlı bir koyunculuğun önemli gereklerindendir.

Türkiye’de koyun yetiştiricileri çok ekstrem hava koşulları dışında yaz kış koyunları meraya göndermektedirler. Koyunlar doğal meralardan olduğu kadar, koyunların otlatılmasına ayrılmış yapay meralardan da çok iyi yararlanabilirler. Oluşturulacak yapay meraların baklagil ve buğdaygil otlarını içermesi yararlı olacaktır. Bu sayede bitkilerin olgunlaşma zaman ve süreleri farkı olacağından meradan rasyonel yararlanma süresi de uzar. Farklı familyalara ait bitkilerin temel besin maddelerinin yanı sıra mineral ve vitamin içerikleri de farklı olacağından karışık meralar daha dengeli beslenme olanağı sağlar. Buna ek olarak genellikle gaz yapıcı etkileri dolayısıyla hayvanları şişiren hatta bazen ölümlere yol açan baklagillerin bu özellikleri buğdaygillerle yedirildiği zaman büyük ölçüde azalmaktadır. Yapay meralar daha çok entansif koyun yetiştiriciliğinde önem taşır.

Doğal ve yapay meralarda koyun otlatan yetiştirici ve çobanların bilmesi ve uyması gereken bazı noktalar bulunmaktadır. Bunların başında yetiştiricilerin meradan yararlanırken hem koyunu hem de bitkiyi düşünmek zorunda olması gelir. Yetiştiriciler meradan en iyi şekilde yararlanabilmek için bitkilerin olgunluk dönemini bilmesi ve ona göre otlatma planlaması yapması gerekir. Erken otlatılan meralarda verim düşerken, geç otlatılanlarda ise bitkilerin selüloz miktarı yükseleceği için besin maddesi değerleri azalacaktır.

Mera otları ile beslemenin tek başına yeterli olup olmadığının en iyi ölçüsü koyunların kondisyonudur. Eğer merada otlayan koyunlar, kondisyonlarını koruyor ve üzerinde durulan verimi beklenen düzeyde üretebiliyorsa mera otlarından ihtiyaç duydukları besin maddelerini karşılayabiliyorlar demektir. Aksi halde bir miktar kesif yem vermek zorunluluğu vardır.
Verilecek kesif yem miktarı özel durumlara göre değişmekle birlikte hayvan başına günde 100-200 g dolayında olmalıdır. Bu miktar yükseltilirse hayvanların mera otu tüketme arzusu azalır. Ancak mera kalitesi yetersiz ve meradaki ot miktarı hayvanın günlük besin maddesi gereksinimini karşılamaktan uzak ise doğal olarak hayvana gereken besin maddelerini kesif yem ve kuru ot ile karşılama zorunluluğu ortaya çıkmaktadır.

Koyunların mera otlarını tüketim miktarı büyük ölçüde mera otunun kalitesine bağlıdır. Koyunlar kaliteli otu, düşük kaliteli otlara göre daha fazla tüketmektedirler. Kaliteli mera otu daha kolay sindirilmekte, dolayısıyla sindirim sistemini daha hızlı terk etmektedir. Bunun sonucu olarak hayvanlar daha fazla miktarda ot tüketebilmektedirler. Mera otlarının lezzeti de tüketimi etkileyen önemli bir unsurdur.

Kurutularak saklanacak otların protein miktarı düşmeden ve odunsu maddelerle selüloz miktarı artmadan önce biçilmesi gerekir. Yaprakların dökülmesi, küflenme ve donma gibi olaylar kuru otun kalitesini büyük oranda düşürür. Kurutulmuş otu bütün olarak vermek yerine 3-5 cm boyunda parçalara kıyılmış olarak vermek daha faydalıdır (Şekil, 7.2). Aksi halde koyunlar kuru otun yaprak ve ince dallarını yemeyi tercih edeceklerinden kalan kısmı büyük ölçüde ziyan olur. Ancak otun kıyılması işçilik, zaman ve ayrı bir masraf gerektirdiği de unutulmamalıdır.

Koyunlar meraya sürünün büyüklüğüne göre bir veya daha fazla çoban tarafından götürülür. Eğer çoban sayısı fazla ise çobanlardan deneyimli olanı önden yavaş yürüyerek sürüyü götürür. Diğeri arkada kalarak dağılan koyunları toplar. Gelişmiş ülkelerde insan emeği pahalı olmasından dolayı çoban tarafından yapılan işlerin çoğu çoban köpekleri ile yapılmaktadır. Bu iş için eğitilmiş köpekler sürüyü kurt, tilki gibi zararlı vahşi hayvanlardan da korur. Koyunları meraya çıkarma zamanı da çok önemlidir. Koyunlar sıcak yaz günlerinde günün serin zamanlarında veya gece otlatılırlar. Sıcakta ise merada uygun gölgeliklerde dinlendirilir. Çok nemli ve çiğ düşmüş meralara koyun salmak doğru değildir. Bu hayvanlarda sindirim bozuklukları görülebilir. Ayrıca ıslak meraların daha çok iç ve dış parazit taşıdıkları unutulmamalıdır. Koyunlar baklagil otlarının yoğun olduğu meralara götürülecekse sabah meraya çıkmadan önce bir miktar kuru ot vermek doğru olur.